تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 300

« و كاد الحسد ان يغلب القدر » . ( نزديك است كه حسد به سرنوشت پيروز آيد ) . 2 - « الضرورات تبيح المحظورات » . ( ضرورتها و ناچارىها ممنوعات را جايز و مباح مىسازد ) . اين جمله به اين شكل در عبارت فقها ذكر شده و در همهء موارد فقهى از آن بهره بردارى مىشود . مداركى كه مىتواند اين اصل را اثبات كند خيلى زياد است از آن جمله در قرآن مجيد با بيانات گوناگون بيان شده است : « لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها 2 : 286 . . . » ( 1 ) ( خداوند هيچ نفسى را به بيشتر از توانايى او مكلف نمىسازد ) . « فَمَنِ اُضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَلا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْه 2 : 173 . . . » ( 2 ) ( هر كس اضطرار پيدا كند ، از روى تجاوز و كينه نباشد گناهى بر او نيست ) . اما مدارك روايى اين قاعده خيلى زياد است . از آن جمله روايت : لا ضرر و لا ضرار است كه در منابع اوليهء فقه اسلامى با طرق متعددى ثبت شده است و در رواياتى كه موارد ارتفاع تكليف را در چند مورد بيان كرده است ، يكى از آنها اضطرار است كه تكليف را از انسان بر طرف مىسازد . اين مبحث را در تفسير بيت مربوط مشروحاً بيان خواهيم كرد . 3 - « على اليد ما اخذت حتى تؤدي » . ( دستى كه چيزى را گرفته است ، لازم است كه به صاحبش بر گرداند ) . اين روايت يكى از مشهورترين مدارك دليل ضمانت است كه در فقه ميدان وسيعى براى آن وجود دارد .