سوفسطايىها تمام عقلاى عالم ديده و پذيرفتهاند . اكنون اگر در اين پديدهء حركت دقت كنيم خواهيم ديد كه بنا به تعريفى كه مىگويد : حركت يعنى ( وجود و عدمهاى متعاقب ) يا به طورى كه دستهء ديگر مىگويند : ( ماده در حال جريان مثبت و منفى ) يا چنان كه بعضى از متفكرين معتقدند حركت يعنى ( انتقال ماده از نقطهاى به نقطهء ديگر ) از بين رفتن متعاقب نمودهاى ماده بلكه از بين رفتن نقاط ماده كه امروزه مانند يك قانون حقيقى اثبات شده است به طور روشن كشف مىكند كه جهان به طور تدريج به وجود مىآيد و به همين جهت است كه اگر ما حوادث لحظهء بعدى را كه هنوز قدم به عرصه هستى نگذاشتهاند با حوادثى كه تا كنون جهان بر خود ديده است مقايسه كنيم ، خواهيم ديد كه اضافه شدن حوادث بعدى موجب افزايش و منها شدن آنها از وضع كنونى جهان ، حوادث را كمتر نشان مىدهد بنا بر اين هنگامى كه مجموعه كلى جهان قابل افزايش و كاهش گشت به طور ضرورى محدود بوده و با قديم بودن آن منافات خواهد داشت .
3 - اگر چه در بارهء اين مسئله كه « ماده جهان خلقت از كى و چگونه گسترش پيدا كرده است ؟ » در دوره هاى گذشته از نظر حدس و فرضيات مورد بررسى قرار داده و فقط به يك عده فرضيات كلى قناعت مىورزيدند ، اما از آن هنگام كه دامنهء علوم گسترش پيدا كرد ، مخصوصاً علم هيئت باستانى دگرگون گشته شناسائىهاى دقيق و علمى جاى آنها را گرفت ، اين مسئله به طور جدى مطرح گشت كه اين موارد و صور كه تشكيل دهندهء همين جهان هستى است از كدامين زمان و به چه نحو نمودار گشته است ؟ در اين باره تا سالهاى اخير در حدود شانزده نظريه بيان شده است . اين نظريات همگى در تعيين آغاز حركت و گسترش ماده گفته شده است . مثلًا بعضىها گفتهاند از انفجار كرات آسمانى كه به وضع كنونى در آمده است ، در حدود هفت ميليارد سال مىگذرد . بعضى ديگر آن را پنج ميليارد مىدانند ، گروهى ديگر ما بين دو رقم فوق و . . . غير ذلك .
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 68
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٦٨