( ( 3285 ) ) هر كه را در دل شك و بىجانى است
در جهان او فلسفى پنهانى است
( ( 3286 ) ) مىنمايد اعتقاد او گاه گاه
آن رگ فلسف كند رويش سياه
شك و ترديد از آلودگى به فلسفهء حرفهاى است
بايستى ميان دو قسم از انديشهء فلسفى تفكيك قائل شويم و آن دو را به يكديگر مخلوط نكنيم :
قسم اول - انديشهء خالص و بىطرفانه با داشتن روحيهء جويندگى در بارهء واقعيات ، اين همان انديشه است كه اولين وسيلهء عالى علم است كه جلال الدين در بارهء آن گفته :
خاتم ملك سليمان است علم
جمله عالم صورت و جان است علم
اين همان فعاليت مغزى است كه در منابع معتبر اسلامى تحت عنوان تفكر آن را يكى از بزرگترين عبادات محسوب نموده و در روايت معتبرى نيز چنين آمده است :
« تفكر ساعة افضل من عباده سنه » .
( انديشهء يك ساعت بهتر است از عبادت يك سال ) .
اين گونه انديشه با محصول عالى كه در بر دارد بهترين راه وصول به واقعيات است كه در هدف خلقت يكى از دو جزء اساسى را تشكيل مىدهد .
قسم دوم - از انديشه كه انسان در تحت تأثير شخصيت بزرگ فلسفه به فعاليت مغزى مىپردازد ، به طور فراوان در انسانها ديده مىشود ، ما نامى شايسته تر از انديشهء