كشف كند . اما در اين كه چرا كرات فضايى و از آن جمله زمين در فضا بدون اين كه به گوشهاى از فضا پرتاب شود قرار دارد ؟ مطالبى اظهار شده كه معقولترين و منطقىترين همهء آنها نظريهء نيوتون انگليسى بود كه مسئلهء جاذبيت را پيش كشيده ، گفت تمام كرات آسمانى را نيروى جاذبه در فاصله هاى معينى از يكديگر نگاه داشته است و همين جاذبيت است كه در زمين باعث سقوط اجسام مىگردد . اين مسئله به تمام معنى تازگى داشت . ولى حقيقتاً جاى شگفت است كه جلال الدين در آن دوران كه در حدود 458 سال از نيوتون جلوتر بوده است اين مسئله جاذبيت را مطرح ساخته است . ( 1 ) با اين كه جلال الدين در اين ابيات در صدد بيان يك مسئلهء انسانى بسيار عالى است ، ولى ضمناً اين مطلب هم روشن مىشود كه نسيمى از احتمال جاذبيت كيهانى در ذهن او ورزيده است و اين يك نبوغ فوق العاده مىخواهد كه با رواج بازار هيئت قدما اين جسارت و جرأت مغزى در جلال الدين باعث شود كه خود را از آن مطلب تثبيت شده كنار زده مسألهاى به اين عظمت را اگر چه به عنوان وسيلهاى براى درك حقايق انسانى بوده باشد ، به ميان بكشد .
تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى — صفحة 221
مساهمون: محمد تقي جعفري
ص٢٢١
( ( 2488 ) ) بلكه دفعش مىكند از شش جهات
تا بماند در ميان عاصفات
پس از آن كه مسئلهء جاذبيت را مطرح مىكند ، مىگويد : ما به طور قطع نمىتوانيم بگوييم كه : اين استقرار در فضا كه كرات دارند معلول نيروى جاذبيت است ؟ شايد از اين جهت است كه نيروى تدافعى ميان كرات موجود است كه در اين فضاى پهناور يكديگر را با قوانين معينى دفع مىكنند و اين خود باز كاشف از وسعت ديد جلال الدين است كه براى قضيهء جاذبيت ارزش مطلق نمىدهد و هر دو را به احتمال خلاف مطرح مىنمايد .
هامش
( 1 ) ولادت نيوتون 1642 و فوتش در 1727 م . ولادت جلال الدين در حدود 604 ه فوتش در حدود 673 ه و با محاسبهء فوق جلال الدين در حدود 458 سال پيش از نيوتون متولد شده است . .