اين يك مبحث بسيار طولانى است كه از قديمىترين دورانها تا كنون ميان عرفا با يكديگر و همچنين ميان عرفا و متدينين از طرف ديگر مورد بحث و مشاجرات بوده است . البته در اين مسئله هم مانند ساير مسائل با افراطگرىها و تفريط گويىهاى زيادى روبرو هستيم ، ما در اين مبحث مطابق گفتهء ابو بكر كلابادى معروف به تاج الاسلام محمد بن اسحاق بخارى كلابادى ( 1 ) عقايد عرفاى متصوفه را به طور اختصار نقل مىكنيم ، سپس در بارهء آنها مطالبى را بيان مىكنيم : كلابادى مىگويد : عقيده متصوفه در بارهء توحيد اين است كه خدا واحد احد است ، قديم و عالم و قادر وحى و سميع و بصير و عزيز و عليم و جليل و كبير و جواد . . . است . و صريحاً مىگويد كه متصوفه مىگويند : خداوند به هيچ وجه به مخلوقات خود شباهت ندارد ، نه ذاتش شبيه ذاتها است و نه صفتش مانند صفات مخلوقات است . از ازل بر تمام موجودات حادث سبقت