در كيفيت توبه از ديدگاه حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام :
التوبة يجمعها سِتَّةُ اشياءٍ :
1 -
« على الماضى مِنَ الذُّنُوب النَّدامَةِ » ؛
« بر گناهان گذشته ، پشيمانى » .
2 -
« و للفرائض الأعادَة »
؛ « توبه واجبات اعاده كردن آنها است » .
3 -
« و ردّ المظالم و اسْتِحْلال الخصوم »
؛ « ردّ المظالم و طلب حلاليت از صاحبان حق » .
4 -
« و انْ تَعزِمَ ان لا تَعُود »
؛ « تصميم قطعى بر اينكه دوباره بر نگردد » .
5 -
« وَ انْ تَرْبى نَفْسَكَ في طاعَةِ اللَّهِ كما رَبَّيْتَها في مَعْصِيَةِ اللَّهِ » ؛
« خودت را در اطاعت خدا پرورش دهى همانطورى كه در معصيت چنان ميكردى » .
6 -
« و ان تُذيقَها مَراراتُ الطَّاعَةِ كَما اذَقْتَها حَلاوَةَ الْمَعْصِيَةِ » ؛
« تلخىهاى اطاعت را به خودت بچشانى ، همانطور كه شيرينى معصيت را چشيده بودى » . « 1 »
تفاوت توبه در ميان امتها :
فما هكذا سُنَّتُه في التَوبَةِ لِمَنْ كانَ قَبِلْنا . . .
كيفيت توبه ، در امتهاى گذشته ، با امت اسلامى متفاوت بوده است چون در معناى آن فرقى نيست ، ولى شرائطاش در گذشته خيلى سخت بوده است . مانند : 1 - قطع عضو گناهكار و جانى ، 2 - سوزاندن در آتش ، 3 - در بنى اسرائيل همديگر را كشتن ، راه تحقق توبه بود ، 4 - اگر نجسى به بدن مىرسيد ، پوست را با قيچى مىبريدند ، و . . . .
ولى به بركت مقام و عظمت حضرت محمد و آل محمد صلى الله عليه و آله و شريعت آسانش يعنى دين اسلام ، اين شرائط بسيار سخت برداشته شد و با آن شروطى كه ذكر شد توبه معنا پيدا مىكند .
هامش
( 1 ) . مجمعالبحرين ، ج 2 ، ص 15 .