آداب و رسوم اين مردمان ، اسپانيا و معادن ايبرى ارتباط چندانى به تاريخ ندارد و بيشتر به حوضهى جغرافيا و قومشناسى تعلق دارند . « 1 » اين مباحث در كتابهاى يازدهم تا بيستم نمود كمترى مىيابند ، با اين حال هرگاه فرصت و مجالى براى طرح چنين مباحثى به دست مىآمد ديودور با علاقه به اين موضوعات مىپرداخت :
لشكركشى اسكندر به آسيا « 2 » و همچنين لشكركشى آنتيگون عليه اعراب نبطهاى « 3 » اين مجال را به وى داد تا دربارهى اين سرزمينها و آداب و رسوم مردمان ساكن در آنها سخن گويد . وانگهى در كتابخانه تاريخى به شگفتىهاى طبيعت و پديدههاى طبيعى به صورت پراكنده اشاراتى شده است . براى نمونه در كتاب دوازدهم دربارهى طاعون در آتن « 4 » ، در كتاب چهاردهم دربارهى بيمارى عفونىاى كه كارتاژيان را در مقابل سيراكوز از پاى درآورده بود « 5 » ، در كتاب پانزدهم دربارهى زمينلرزههايى كه در هليكا و بورا رخ داده بود « 6 » و همچنين در كتاب نوزدهم دربارهى طغيان رود رودس « 7 » سخن به ميان آمده است . نزد ديودور كنجكاوىهاى علمى به اشكال مختلف بروز مىكند ، وى از جانورشناسى و گياهشناسى گرفته تا سرابهاى صحرا « 8 » ، ستارههاى دنبالهدار « 9 » ، شنهاى روان « 10 » و طغيان نيل « 11 » سخن به ميان آورده و همواره كوشيده دربارهى علل احتمالى اين پديدههاى شگفتانگيز طبيعت دلايلى اقامه كند ، گاهى نيز عقايد طبيعىدانان را در اين زمينهها با هم مقابله مىكند
هامش
( 1 ) . كتاب پنجم ( فصلهاى 21 - 38 )
( 2 ) . ديودور در كتاب هفدهم ( فصل 7 ، بند 507 ) و همچنين در فصلهاى 71 ، 75 ، 82 ، 90 ، 103 ، 106 و 107 دربارهى آداب و سنن سرزمينهاى آسيايى مطالبى نوشته است .
( 3 ) . كتاب نوزدهم ، فصل 94
( 4 ) . كتاب دوازدهم ( فصل 45 ، بند 2 ؛ فصل 46 ، بندهاى 3 و 5 ؛ فصل 52 ، بند 2 )
( 5 ) . كتاب چهاردهم ( فصل 63 ، بند 2 ؛ فصل 70 ، بند 4 و فصل 71 ، بند 4 )
( 6 ) . كتاب پانزدهم ، فصلهاى 48 - 49
( 7 ) . كتاب نوزدهم ، فصل 45
( 8 ) . كتاب سوم ( فصل 50 ، بند 4 و فصل 51 ، بند 5 )
( 9 ) . كتاب پانزدهم ( فصل 50 ، بندهاى 2 - 3 )
( 10 ) . كتاب اول ( فصل 30 ، بندهاى 4 - 9 )
( 11 ) . كتاب اول ( فصل 36 ، بند 7 )