مقصد اول در بيان اينكه يزدان پاك عالم است
مصنف گويد : دوم آنست كه خداوند تعالى عالم است ، زيرا كه افعال محكمهء متقنه از او صادر شده است و هركس كه چنين افعالى از او صادر شود عالم باشد بالضرورة .
شارح گويد : از جمله صفات ثبوتيه عالم بودن خداى تعالى است ، و عالم كسى را گويند كه تمام چيزها بر او ظاهر و آشكار باشد ، و در نزد او حاضر باشد و غايب و پنهان نباشد از او ، و فعل محكم و متقن آن فعلى است كه مشتمل باشد بر امور غريبه و عجيبه و جامع باشد خواص بسيار را و دليل بر اينكه خداى تعالى عالم است دو چيز است ، اول آنكه خدا مختار است و هر مختارى عالم است ، اما اينكه مختار است پس بيان آن گذشت .
و اما اينكه فعل مختار تابع قصد او است ، و محال است كه كسى قصد كند امريرا و عالم به آن نباشد ، دوم آنكه از خداوند افعال محكمهء متقنه صادر شده است و هركس كه چنين افعالى از او صادر شود البته عالم خواهد بود .
اما صدور افعال محكمهء متقنه از او پس ظاهر و آشكار است براى كسى كه تدبر و تفكر نمايد در مخلوقات او و آنچه كه از عالم عدم بعرصهء وجود آورده از آسمانها و افلاك و كيفيت حركت آنها و آثاريكه بر آن مترتب مىشود از چهار فصل و حدوث روز و شب و كيفيت نظم حركات آنها كه با اختلاف حركات خاصه هيچوقت نظم كلى آن بهم نميخورد ، چنانچه در فن هيئت و علم نجوم بيان شده است مفصلا ، و از