أمّ على همسر احمد خضرويه نيز از بزرگ زنانى بود كه با بايزيد بسطامى و ابو حفض نيشابورى ديدار داشته است . بايزيد دربارهى او گفت :
" هركه تصوف ورزد بايد كه به همتى ورزد چون همت أمّ على زوجه احمد خضرويه ، يا به حالى همچون حال او . " ( سلمى ، همان ) وى ثروت فراوان خود را در راه درويشان و همسرش احمد صرف كرد .
هجويرى در كشف المحجوب ماجراى ديدار فاطمه و بايزيد را نقل مىكند كه چگونه فاطمه در برابر بايزيد برقع از روى برداشت و با وى سخن گستاخوار مىگفت . احمد خضرويه را از آن رفتار غيرت آمد . فاطمه گفت : « تو محرم طبيعت منى و وى محرم طريقت من . از تو به هوا رسم و از وى به خدا » . ( هجويرى ، 1336 ، 150 ) . ابو يزيد گفت : هركه خواهد تا مردى ببيند پنهان اندر لباس زنان گو در فاطمه نگاه كن . ( همان )
ابو حفص گفته است كه هميشه حديث زنان را مكروه مىداشتم تا آن وقت كه أمّ على زوجه احمد خضرويه را ديدم . پس دانستم كه حق سبحانه ، معرفت و شناخت خود را آنجا كه مىخواهد مىنهد . ( سلمى ، همان ، 169 ) ، ( جامى ، 1370 ، 622 )
سفيان ثورى ( 97 - 161 ) يكى از مهمترين چهرههاى فقه اسلامى است كه به جهت دانستن حديث و تفسير قرآن نيز مشهور بوده است . مدرسهى فقه داشته است و در مجالس او از زن و مرد حاضر مىشدند . سفيان ثورى با اين درجه از بزرگى پرسشهايى از رابعه عدويه مىكرد و به جلسات موعظه و دعاى وى راغب بود . ثورى از رابعه و حكمت وى روايت كرده است .
فاطمه بنت عبد اللّه معروف به جويريه از شاگردان ابو سعيد خراز بود و با وى مصاحبت داشته است . ( سلمى ، همان ، 173 ) بحريه نيز از مصاحبان
ذكر النسوه المتعبدات الصوفيات ( نخستين زنان صوفي ) ( عربي ، فارسي ) — صفحة 78
مساهمون: أبي عبد الرحمن محمد بن الحسين السُلمي
ص٧٨