پانوشتها
شرح
( 1 ) - قرآن 32 ( سجده ) 16
( 2 ) - قرآن 24 ( النور ) 37
( 3 ) - كتاب التعرف / 10 . همچنين بنگريد ترجمه آربرى از اين متن صفحه 11 . براى مطالعه بيشتر پيرامون كلاباذى بنگريد مقاله الكلاباذى ، پل نويا در دائرةالمعارف الاسلام ، 467
( 4 ) - دربارهى رابعه بنگريد ذكر النسوة المتعبدات الصوفيات بخش 1
( 5 ) - كتاب التعرف 53 و ترجمه آربرى از اين كتاب ص 68 - 69
( 6 ) - صوفى شاعر ديگرى كه تصوير تحقيرآميزى از زنان ارائه مىدهد حكيم ابو المجد سنايى ( متوفى 525 / 1131 ) از مردم غزنه است . او مىگويد يك زن زاهد از هزار مرد شرور بهتر است . اين جمله مقام و منزلت زنان را كوچك مىشمارد . بنگريد آن مارى شيمل ، ابعاد عرفانى اسلام ، فصل عنصر مؤنّث در تصوف ، 426 .Annemarie Schimmel , Mystical Dimensions of Islam ( Chapel Hill , North Carolina , 1975 ) , 426* آنچه در اينجا بهعنوان گفتهى سنايى مورد توجه خانم شيمل و به تبع آن خانم كرنل قرار مىگيرد حديثى است كه در آغاز فصلى از كتاب حديقه با عنوان " التمثل فى الاشتياق الى مشهد المعظم " مىآيد ، و آن داستان پيرزنى است كه هر روز بر راه كربلا مىايستاد و آه مىكشيد و بوى كربلا را مىشنيد . در ابتداى اين فصل حديثى اضافه شده كه چنين است : المرأة الصالحة خير من الف رجل سوء . به احتمال فراوان جمله افزوده كاتبان است و از سنايى نيست . براى مطالعهى بحث خانم شيمل رجوع كنيد به ابعاد عرفانى اسلام ترجمه عبد الرحيم گواهى ، دفتر نشر فرهنگ اسلامى چاپ چهارم ص 658 . - م
( 7 ) - نفحات الانس جامى ص 615 ، اين بيت در ديوان متنبى ص 388 هم آمده است . اين شعر بخشى از مرثيهاى است كه متنبى در رثاى مادر ممدوحش سيف الدوله حمدانى در سال 337 / 948 سروده است . من از آقاى كارل ارنست از دانشگاه كارولينا چپل هيل متشكرم كه اين اطّلاعات را براى من فراهم آورد .
* متن اصلى اين ابيات در كتاب جامى اين است :و لو كان النساء كمن ذكرنا * لفضلت النساء على الرجالو لا التأنيث لاسم الشمس عيب * و لا التذكير فخر للهلال( نفحات الانس ، 615 )
( 8 ) - كارولين جى هيلبرن ، نوشتن زندگى يك زن ص 81 اين مطالب در كتاب سياست ،