أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ « 1 » . . . يعنى روزى كه زبانها و دستها و پاهاى آنها بر اعمالشان گواهى ميدهند . 2 - منظور اين است كه شما امت مسلمان حجّت و دليل مردم باشيد تا حقيقت و تعاليم دين اسلام را براى مردم بيان كنيد و پيغمبر اكرم صلى اللَّه عليه و إله و سلّم هم دليل شما باشد و تعليمات دينى را براى شما بيان نمايد و شاهد را از اين جهت شاهد ميگويند كه موضوع مورد شهادت را بيان مىكند . و از همين نظر « شهادت » « بيّنه » يعنى بيان كننده ناميده مىشود . 3 - مقصود اين است كه شما امّت مسلمان دربارهء پيغمبران و امّتهاى آن گواهى بدهيد به اينكه پيغمبران حقايق دينى را با هم خود رساندند و اين احتمال از اين نظر صحيح است كه ممكن است پيغمبر اسلام كيفيت تبليغ پيغمبران ديگر را بامّت مسلمان ابلاغ كند . وَ يَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيداً . . . - پيغمبر عليه السلام هم گواه اعمال شما باشد و بعضى گفتهاند يعنى پيغمبر صلى اللَّه عليه و إله و سلّم دليل و راهنماى شما باشد بعضى ميگويند : كلمهء « على » در « عليكم » به معناى « لام » است مثل وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ « 2 » كه « على » به معناى لام مىباشد در اين صورت معنا ، چنين مىشود كه : پيغمبر اسلام بنفع شما روز قيامت شهادت بدهد به اينكه شما در آنچه شهادت ميدهيد راست مىگوييد » . وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها . . . - در معناى آيه بعضى از مفسرين « كُنْتَ عَلَيْها » را به معناى « انت عليها » گرفتهاند مثل « كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ » كه به معناى « انتم خير امّة » است يعنى قرار نداديم آن قبلهاى را كه الان بر آن هستى يعنى خانهء كعبه را ولى صحيحتر اين است - چنان كه برخى نيز گفتهاند - كه مراد از آن بيت المقدس باشد و منظور اين است كه : ما صرفناك عن القبلة التي كنت عليها الا لنعلم يعنى تو را از آن قبلهاى كه سابقاً بسوى آن نماز ميخواندى بسوى « كعبه » منتقل نكرديم مگر براى
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ٢ — صفحة 95
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٩٥
هامش
( 1 ) آيهء 24 سوره نور
( 2 ) آيه سورهء مائده يعنى حيوانى كه براى بتها مىكشند حرام است .