خواهند خداوند او را بسوى كعبه متوجه كرد و علت اين امر اين بود كه يهود پيغمبر اسلام صلى اللَّه عليه و إله و سلّم را سرزنش ميكردند و مىگفتند تو تابع ما هستى و بسوى قبلهء ما نماز ميگزارى از اين سرزنشها رسول اكرم صلى اللَّه عليه و إله سخت غمگين و ناراحت گرديد و در دل شب از خانه بيرون آمد و بآفاق چشم دوخته منتظر فرمان الهى در اين زمينه گرديد و چون آن شب سپرى شد و روز فرا رسيد در هنگام ظهر در مسجد بنى سالم در حالى كه دو ركعت از نماز ظهر خوانده بود جبرئيل نازل گرديد و بازوهاى آن حضرت را گرفت و او را از جانب بيت المقدّس بسوى « كعبه » برگردانيد و اين آيه را آورد :
« قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضاها فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ
« 1 » يعنى ما توجه تو را بر آسمان بانتظار وحى ميديديم و البته تو را بقبلهاى كه به آن خشنود باشى متوجه مىكنيم پس روى كن به طرف مسجد الحرام » . از آن پس آن حضرت دو ركعت ديگر از نماز ظهر را به طرف « كعبه » خواند در اين حال يهود و جمعى از نادانان گفتند
ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها
. يعنى چه چيز موجب گرديد كه مسلمانان از قبلهء سابق خود رو برگردانند ؟
اين هم امتحانى بود
زجّاج ميگويد : از اين نظر آن حضرت مأمور بود مدّتى نماز را به طرف بيت المقدّس بخواند كه اعراب عادت كرده بودند در انجام اعمال حج به طرف كعبه توجه كنند و خداوند خواست آنها را بر خلاف آنچه عادت كرده و انس گرفته بودند وادار كند تا به اين وسيله آزمايشى به عمل بيايد و پيروان واقعى اسلام معلوم گردد .
يَهْدِي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ . . .
- منظور از صراط مستقيم « دين » است يعنى خداوند هر كه را بخواهد بدين اسلام ارشاد مىكند و علّت اينكه دين را « صراط مستقيم » ناميد اين است كه همانطور راه اشخاص را به مقصد مىرساند ، دين اسلام نيز راهى است كه رهروان خود را ببهشت مىرساند . بعضى « صراط مستقيم » را به راه بهشت تفسير نمودهاند .
هامش
( 1 ) آيه 144 سورهء بقره