اسلام بودند با اينوصف آن را كتمان نموده ادعا ميكردند كه آنها بر دين يهود و نصارى بودند .
2 - كلمهء « من » متعلق به « كتمان » است در اين صورت معنا اين است : كيست ظالمتر از كسى كه كتمان كند و بجا نياورد آن عباداتى را كه در تورات از طرف خداوند صادر گرديده است « 1 » يا اينكه كلمه « من » به معناى « الى » و تقدير اينطور است « كتم شهادة ان يؤديها الى اللَّه يعنى شهادت خود را كتمان كند و در برابر خداوند ادا نكند .
3 - بلخى و ابو مسلم ميگويند : » مراد اين است اگر خدا كتمان شهادت كند و حقيقت را بگويد در اين صورت كيست كه از خدا ظالمتر باشد ؟ و اين جمله مثل اين است كه بگوئيم : « من اظلم ممن يجور على الفقير الضعيف من السلطان الغنى القوى » يعنى سلطان توانگر و نيرومند اگر بر فقير ضعيف ظلم كند در اين صورت از او ستمكارتر كيست ؟ يعنى اى يهود و نصارى لازمه حرف شما كه مىگوييد ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و فرزندان او بر دين شما بودند و خداوند ميگويد آنان بر دين شما نبودند اين است كه خداوند حقيقتى را كتمان كند و بر خلاف حقيقت بگويد و در نتيجه بندگان خود را بضلالت و گمراهى بياندازد ! ! و حال اينكه ساحت و موقعيّت الهى بسيار برتر و بالاتر از اين نسبتها است و اگر اين پيغمبران و پيغمبر زادگان يهود و نصارى بودند مسلماً خداوند كتمان نميكرد و حقيقت را ميگفت .
وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ . . .
- خداوند از آنچه انجام ميدهيد غافل نيست ، در اين جمله خداوند يهود و نصارى را سخت تهديد مىكند كه او كتمان شهادت شما را ميداند و شما را نسبت به آن مسلماً مجازات خواهد كرد .
بعضى گفتهاند كه معناى اين جمله عموميّت دارد و اختصاص بموضوع كتمان شهادت ندارد و معناى آن اين است كه بر خداوند چيزى پوشيده نيست و او چون از
هامش
( 1 ) اين قول با تعبير آيه مناسبت ندارد .