در معناى اين جمله دو قول است :
1 - خطاب متوجه بمردمى است كه خود را بنام صاحبان توكّل به خدا شناسانده و توشه و ذخيرهاى نداشتند و ميگويد شما بايد براى خود غذا و توشه ذخيره كنيد و زحمت خودتان را به دوش ديگران نيندازيد ولى بدانيد كه بهترين توشهها تقوى و پرهيزكارى است ( حسن - قتاده و مجاهد ) .
2 - از اعمال صالحه و كارهاى نيك توشه برداريد كه بهترين توشهها تقوى است .
ذكر اين جمله پس از بيان احكام حج براى بيان اين مطلب است كه موقعيت حج سزاوارترين و بهترين وقتى است كه در آن بايد اعمال نيك انجام داده و از آنها توشه گرفت .
وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ . . .
- اى صاحبان عقل و بصيرت در آنچه امر كرده يا نهى نمودهام پرهيزكارى را پيشه كنيد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 198 ]
لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَبْتَغُوا فَضْلاً مِنْ رَبِّكُمْ فَإِذا أَفَضْتُمْ مِنْ عَرَفاتٍ فَاذْكُرُوا اللَّهَ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرامِ وَ اذْكُرُوهُ كَما هَداكُمْ وَ إِنْ كُنْتُمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ ( 198 )
[ ترجمه ]
گناهى بر شما نيست كه از پروردگار خويش فزونى خواهيد و چون از عرفات سرازير شديد پس خدا را در مشعر الحرام ياد كنيد ، به ياد او باشيد كه شما را پس از آنكه در گمراهى بوديد هدايت كرد
شرح لغات
جناح - باك - گناه دينى و انحراف از راه راست .
تبتغوا - طلب كنيد از « ابتغاء » به معناى طلب و خواستن .
افضتم - كوچ كرديد سرازير شديد از « فيض و فيضان آب به معناى سر ريز و سرازير شدن آن است .
عرفات - اسم ناحيه مخصوصى است كه وقوف در آن در روز عرفه براى حج واجب است در مناسبت ناميدنش به اين اسم اين وجوه بيان شده است .
1 - ابراهيم در اين روز فهميد آنچه برايش قبلًا توصيف شده بود ( از حضرت