باب : محل ورود ( درب ) .
جهت نزول آيه
نقل شده كه معاذ بن جبل گفت : يا رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم يهوديان زياد از اهله ( ماهها ) از ما سؤال مىكنند . سپس اين آيه فرود آمد .
و قتاده مىگويد . براى ما گفتهاند كه يهوديان به پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم مىگفتند :
چرا اين ماهها را پديد آوردهاى ؟ آن گاه اين آيه نازل گشت .
تفسير :
حكم ديگرى را اين آيات بيان مىكند به اين صورت كه ميفرمايد : مردم از تو درباره « هلال » ( ماه شب اول ) و زياد و كم شدن حجم آن مىپرسند كه چه فلسفه و حكمتى در آن نهفته است ؟
در پاسخ بگو : اين حالات مختلف ماه وسيلهايست براى تقدير و اندازهگيرى زمانها كه در نتيجه آن در كارهاى دينى چون روزه ماه رمضان و افطار در ماه شوال و عدّه زنان و نيز از آن در كارهاى دنيوى بهره بردارى كرده و حساب كنيد .
زيرا اگر ماه هميشه بيك حالت و مثلًا مدور بود اين نتيجه بدست نمىآمد .
از اين آيه كه معيار و ملاك اندازهگيرى را « هلال » و حالات مختلف آن قرار داده ميتوان فهميد كه تنها ديدن ماه رمضان ، ملاك واجب شدن روز و ديدن ماه شوال ميزان افطار است و حساب روزها ميزان نيست .
لَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ ظُهُورِها . . .
- نيكى آن نيست كه از پشت ديوار بخانهها درآئيد .
در معناى اين جمله سه قول گفته شده است :
1 - در جاهليت رسم اين بود كه اگر كسى براى حجّ محرم مىشد از در خانهاش وارد نمىشد تا حجّش تمام شود و سوراخهايى در پشت خانهها به اين منظور درست كرده بودند كه در آنها در اين هنگام داخل خارج ميشدند و مسلمانان از عمل