ثوابى بدست نميآيد و علاقه بمال در صورتى در زيادت ثواب تأثير دارد كه عمل براى خدا و در راه محبت او انجام بگيرد .
ذَوِي الْقُرْبى . . .
- بخويشاوندان كه مراد خويشاوند صاحب مال است چنان كه از رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نقل شده است كه در جواب سؤال از اينكه بهترين صدقه كدام است فرمودند بهترين صدقه اين است كه شخصى كه وسعت مالى ندارد از مال خود بخويشاوندانش بدهد .
و نيز حضرتش بفاطمه دختر قيس هنگامى را كه به او گفت يا رسول اللَّه من داراى 70 مثقال طلا هستم فرمود : « اجعلها في قرابتك » يعنى آن را بخويشان خود بده .
در آيه وجه ديگر نيز احتمال ميرود و آن اين است كه منظور از « ذوى القربى » خويشان پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم باشد چنان كه فرمود :
قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى
« 1 » يعنى « بگو من از شما اجر رسالت جز اين نمىخواهم كه نسبت بخويشاوندان من محبّت و مودت داشته باشيد اين وجه از حضرت صادق عليه السلام و حضرت باقر نقل گرديده است .
وَ الْيَتامى . . .
- و يتيمان . « يتيم » بكودكى كه پدر ندارد گفته مىشود بعضى ميگويند مراد اين است كه مال را به خود يتيمان بدهد برخى گفتهاند مراد اين است كه مال را باولياء يتيمان يعنى كسانى كه آنها را اداره مىكنند بدهد زيرا دادن مال به كسى كه داراى رشد و عقل كافى نميباشد صحيح نيست .
بنا بر اين « اليتامى » محلًا مجرور و عطف بجاى « القربى » مىباشد يعنى و آتى المال على ذوى اليتامى . مال را به صاحبان يتيمان بدهد ولى بنا بر قول اوّل « اليتامى » محلا منصوب و عطف بجاى « ذوى القربى » است .
وَ الْمَساكِينَ . . .
- محتاجان .
حضرت باقر آن را به « وامانده » در راه تفسير كرده است مجاهد نيز همين قول را قائل است ولى ابن عباس و قتاده و ابن جبير آن را به همان تفسير كردهاند .
وَ السَّائِلِينَ . . .
- كسانى كه مطالبهء تصدّق مىكنند البتّه تفاوت معناى اين كلمه
هامش
( 1 ) آيهء 23 الشورى