بجا ميآورند و در حال نماز به سمت مشرق توجه ميكنند و همچنين نيكى در آن نيست كه يهود آن را لازم ميدانند و در حال نماز روى به سمت مغرب مينمايند اين وجه را جبائى و بلخى اختيار كردهاند .
وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ
.
قطرب و زجاج و فرّاء ميگويند تقدير كلام اين است « و لكن البر بر من آمن باللَّه » يعنى و ليكن نيكوكارى نيكوكارى آن كسيست كه ايمان به خدا بياورد چنان كه گفته مىشود : « السّخاء حاتم و الشّعر زهير » كه تقدير آن اين است السّخاء سخاء حاتم و الشعر شعر زهير يعنى سخاوت سخاوت حاتم است و شعر شعر زهير است .
اين وجه را جبائى نيز اختيار كرده است .
بعضى گفتهاند تقدير كلام اين است « و لكن الباريا و لكن ذا البر من آمن باللَّه » يعنى نيكوكار كسيست كه ايمان به خدا بياورد . « ايمان به خدا » شامل تمام چيزهايى كه معرفت به آن موقوف است از قبيل معرفت حدوث عالم و اينكه عالم محدثى يعنى آفرينندهاى دارد .
و از قبيل صفاتى كه بر خداوند لازم و صفاتى جائز و اوصافى كه بر او ممتنع است و معرفت عدل و حكمت او - ميگردد .
وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ . . .
- ايمان بروز قيامت كه شامل ايمان بزندگى پس از مرگ و حساب و ثواب و عقاب مىشود .
وَ الْمَلائِكَةِ . . .
- ايمان بوجود فرشتگان الهى و اينكه آنها بندگان گرامى پروردگار هستند و در هيچ كارى بر فرمان او سبقت نميگيرند و از امر او تخلف نميكنند « 1 » .
وَ النَّبِيِّينَ . . .
- ايمان بهمهء پيغمبران خدا و اينكه آنها همه معصوم و منزّه از معاصى و در آنچه بمردم رساندهاند راستگو بودهاند و اينكه سرور جميع آنها و خاتم آنان حضرت محمّد بن عبد اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم است و شريعت او ناسخ همهء شرايع است و تمسك به آن شريعت براى همهء مكلّفين تا روز قيامت لازم است .
هامش
( 1 ) اشاره به آيه 27 سورهء انبيا