2 - مجاهد و قتاده ميگويند « يعنى براى غير خدا ( بت و امثال آن ) كشته شود » .
مؤلّف : قول اوّل بهتر است .
فَمَنِ اضْطُرَّ . . .
- كسى كه اضطرار به خوردن محرّمات نامبرده پيدا كرد .
بيشتر مفسّرين ميگويند : « مراد اضطرارى است كه از روى گرسنگى عارض ميگردد ولى مجاهد ميگويد : منظور اضطرارى است كه از روى اكراه و اجبار پيش ميآيد ، تقدير كلام اين است كسى كه از گرسنگى بر جان خود بترسد و چيزى كه وسيلهء « سدّ رمق » است پيدا نكند .
غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ . . .
- در معناى آن سه قول هست :
1 - حسن و قتاده و مجاهد ميگويند : « يعنى از محرّمات مزبور به قصد طلب لذّت نخورد و از مقدارى كه به آن رفع گرسنگى مىشود تجاوز نكند . » 2 - زجّاج ميگويد : « غير باغ » يعنى افراط و زيادهروى نكند و لا عاد يعنى نسبت باندازهء لازم تقصير و كوتاهى ننمايد .
3 - از حضرت باقر عليه السلام و حضرت صادق نقل شده است كه « مراد از « باغى » كسى است كه بر امام مسلمانان خروج كرده باشد و منظور از « عادى » كسى است كه قطع طريق كند يعنى راهزن باشد » . اين قول را سعيد بن جبير و مجاهد نيز گفتهاند .
علىّ بن عيسى بر اين قول ايراد كرده است كه خداوند متعال بر هيچكس اجازهء خودكشى نداده است و خود را در معرض قتل قرار دادن در « دين اسلام » در حكم خودكشى است بعلاوه ترخيصى كه در اين مورد نسبت با كل محرّمات به عمل آمده است به جهت آن است كه از خطر گرسنگى جلوگيرى شود نه به جهت سفر طاعت تا گفته شود كسى كه به قصد راهزنى اقدام به مسافرت كرده است سفر او سفر معصيت است . پس ترخيصى براى او نيست » .
مؤلّف : ايراد علىّ بن عيسى درست نيست زيرا كسى كه بر امام مسلمانان خروج