تفسير :
چون در آيات گذشته ذكر كفّار بميان آمد خداوند حال آنها را از لحاظ تقليد و قبول نكردن اسلام و نپذيرفتن حقايقى كه به پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در قرآن مجيد نازل گرديده است تذكّر داد و فرمود : وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ . . . - در مرجع ضمير اختلاف است بعضى گفتهاند كه آن به « من » در گفتار خداوند « وَ مِنَ النَّاسِ « مَنْ » يَتَّخِذُ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَنْداداً » « 1 » برميگيرد كه مراد از آن مشركين عرب است برخى ميگويند به « ناس » در قول خداوند يا أَيُّهَا النَّاسُ « 2 » برميگردد بنا بر اين از « خطاب » به « غيبت » عدول شده است چنان كه در « حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ » « 3 » نيز اين عدول به عمل آمده است بعضى گفتهاند مرجع ضمير كفّار است زيرا ذكرى از آنها قبلًا بميان آمده است بعلاوه ، جائز است كه ضمير بكفّار برگردد هر چند قبلًا ذكرى از آنها بميان نيامده باشد زيرا ضمير همانطور كه بمذكور در كلام برميگردد بمعلوم نيز برمىگردد و قائل پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و مسلمانان بودند كه به آنها مىگفتند : اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ . . . - يعنى از قرآن و شرايع اسلام پيروى كنيد بعضى گفتهاند مراد اين است كه در حلال و حرام از آنچه خداوند نازل فرموده است پيروى كنيد . قالُوا . . . - كفّار مىگفتند . بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا . . . - بلكه ما از آئينى كه پدران خود را در