انظار : مهلت دادن .
تفسير :
پس از آنكه خداوند حال كسانى را كه كتمان حق كردند و وضع كسانى را كه توبه نمودند بيان كرد ببيان حال افرادى كه بدون توبه از آنها يا مطلق كفّار مردند پرداخت و فرمود :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ . . .
- كسانى كه كافر شدند و در حال اصرار بر كفر مردند و علّت اينكه در استحقاق لعن كفّار فرمود
« وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ »
يعنى در حال كفر مردند با اينكه هر كافرى در حال كفر - و لو در حال كفر نميرد - ملعون است ، اين است كه لعن در آيه مطلق است و لعن مطلق مخصوص كافرانى است كه در حال كفر بميرند و الّا « لعن » مشروط است به اينكه توبه نكنند .
بعضى گفتهاند « شرط مرگ در حال كفر » در خلود لعن اعتبار دارد نه در اصل لعن و آيه هم بدليل
« خالِدِينَ فِيها »
خلود لعن را مىگويد » .
أُولئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَةُ اللَّهِ . . .
- بر آنان لعنت خداوند يعنى دورى از رحمت او .
وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ . . .
- و لعنت ملائكة و همهء مردم است .
اگر گفته شود : چگونه خداوند لعنت همهء مردم را فرموده است و حال آنكه در ميان مردم كسانى هستند كه كافر را لعن نمىكنند ؟
در جواب آن چند وجه گفته شده است :
1 - ابو العاليه ميگويد هر فردى از افراد مردم ، كافر را يا در دنيا يا در آخرت يا در دنيا و آخرت لعن مىكند چنان كه خداوند فرمود
يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَ يَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضاً
« 1 » يعنى چون روز قيامت شود شما ( خطاب بكفّار است ) هر يك ديگرى را كافر بدانيد و به يكديگر لعن كنيد .
2 - قتاده و ربيع ميگويند مراد از « النّاس » مؤمنين هستند گويا خداوند به غير آنها اعتنا نكرده و كفّار را به حساب نياورده است چنان كه مىگوييم المؤمنون هم
هامش
( 1 ) آيه 25 سوره عنكبوت