شرح لغات :
ذكر : يادآورى مطلب در ذهن و اين موضوع خود به خود و گاهى بوسيلهء گفتار و تذكّر شخص ديگرى انجام ميگيرد اين كلمه هر چند اغلب بعد از فراموشى به كار ميرود ولى در اصل لغت معناى آن عموميّت دارد فرق ميان ذكر و خاطر اين است كه خاطر تنها آنچه در ذهن خطور مىكند گفته مىشود ولى ذكر گاهى بوسيلهء قول نيز صورت مىگيرد .
تفسير
فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ . . .
- در معناى آن چند قول است :
1 - سعيد بن جبير ميگويد : يعنى شما مرا بواسطهء اطاعت به ياد بياوريد تا من هم شما را بوسيلهء رحمت خود به ياد بياورم چنان كه فرمود
أَطِيعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
« 1 » يعنى خدا و رسول را اطاعت كنيد تا مشمول رحمت گرديد .
2 - ابن عباس ميگويد : يعنى مرا بوسيلهء اطاعت به ياد بياوريد تا شما را بوسيلهء كمك و امداد خود يادآورى كنم همانطور كه فرمود :
وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا
« 2 » يعنى كسانى كه در رضايت ما كوشش مىكنند آنان را براههاى موفقيّت هدايت مىكنيم » .
3 - ابن كيسان ميگويد يعنى شما مرا بوسيلهء شكر نعمت من به ياد بياوريد تا من شما را بواسطهء افزودن نعمتهاى خود ياد كنم چنان كه فرمود :
« لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ
« 3 » يعنى هر گاه شكر نعمت مرا بجا بياوريد بر نعمت شما ميافزايم » .
4 - بعضى گفتهاند يعنى « مرا در روى زمين به ياد بياوريد تا شما را در موقعى كه در زير زمين قرار خواهيد گرفت ياد كنم چنان كه در دعا هست : خدايا مرا در هنگام بلا آن موقعى كه فراموشكاران از مردم فراموش مىكنند تو ياد كن » .
5 - برخى گفتند يعنى « در دنيا به ياد من باشيد تا در آخرت به ياد شما باشم » .
هامش
( 1 ) آيه 123 سورهء آل عمران
( 2 ) آيه 69 سورهء عنكبوت
( 3 ) آيه 7 سورهء ابراهيم