همهء مردم به جهتى روى خود يا خودشان را برميگردانند در اين صورت ضمير « هو » در آيه به « كلّ » برميگردد كه در لفظ آن هر چند مفرد است ولى داراى معناى جمع است زيرا معنا ، اين است كه تمام جماعت مسلمانان روى خود را به جهت كعبه برميگردانند و آن را استقبال مينمايند » .
فَاسْتَبِقُوا الْخَيْراتِ . . .
- ربيع ميگويد : « مراد از خيرات طاعات است و معنا اين است كه بانجام طاعات بشتابند » .
زجاج ميگويد : « منظور اين است بقبول آنچه خداوند امر مىكند بشتابيد » .
ابن عباس گفته است مقصود اين است كه در انجام امورى كه به آن ترغيب ميشويد به يكديگر پيشى بگيريد كه خداوند ثواب هر يك از افراد را كه سبقت در اين امور بگيرند عنايت خواهد كرد » .
أَيْنَ ما تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً . . .
- در هر نقطهاى كه بميريد خداوند شما را روز قيامت بمحشر خواهد آورد .
در اخبار اهل بيت عليهم السلام روايت شده است كه مراد از آن ، اصحاب مهدى عليه السلام در آخر الزمان است حضرت رضا عليه السلام فرمود قسم به خدا هر موقع قائم ما قيام كند خداوند جميع شيعيان را از شهرها بسوى او جمع مىكند » :
إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ . . .
- خداوند بر حشر و جمع شما توانا و بر هر چيز توانا است
.
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 149 ]
وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ إِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ ( 149 )
[ ترجمه ]
اى پيغمبر از هر شهر و ديارى كه خارج گرديدى روى به طرف مسجد الحرام كن چون اين دستور قبله از طرف خدا است و خدا از كار شما غافل نيست . ( 149 )
تفسير :
وَ مِنْ حَيْثُ خَرَجْتَ . . .
- اى پيغمبر از هر نقطهاى كه خارج گرديدى و بهر سوى روى آوردى .