مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ . . .
- بعد از آنكه از جانب خداوند علم به تو رسيده است مراد از علم آيات و وحى قرآنى است كه راه علم است و بعضى گفتهاند منظور اين است كه بعد از اينكه ميدانى راهى كه تو ميروى در امر قبله و دين اسلام بر حق است .
إِنَّكَ إِذاً لَمِنَ الظَّالِمِينَ . . .
- در اين صورت تو از گروه ستمكاران خواهى بود تفسير اين جمله از آنچه گفتيم معلوم گرديد ( از چهار قولى كه ذكر گرديد ) اين جمله مانند
« لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ »
« 1 » است .
ضمناً بايد توجّه داشت كه اين آيه دلالت دارد بر بطلان قول كسانى كه ميگويند « تهديد و وعدهء عذاب با شرطى كه خدا ميداند آن شرط تحقّق پيدا نخواهد كرد صحيح نيست » زيرا در
وَ لَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْواءَهُمْ . . .
خداوند پيغمبر را به شرط پيروى از تمايلات اهل كتاب تهديد كرده است با علم به اينكه اين شرط حاصل نخواهد شد .
اين آيه نيز دلالت دارد بر بطلان قول كسانى كه ميگويد : « اگر خداوند كلّيهء الطافى كه در دائرهء قدرت و اختيار است نسبت بكفّار عملى كند حتماً آنان ايمان ميآورند » چه اينكه خداوند فرموده است :
« وَ لَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ بِكُلِّ آيَةٍ ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ »
يعنى اگر براى اهل كتاب هر نوع معجزه و آيه و برهان بياورى آنها به تو ايمان نخواهند آورد و از قبلهء تو پيروى نخواهند كرد .
اگر منظور از اهل كتاب فقط معاندين باشد ، روشن است كه آنان هيچ برهانى را قبول نخواهند كرد و اگر مقصود كليّهء اهل كتاب باشند - اعمّ از معاند و غير معاند - باز هم آيه دلالت دارد كه همهء آنها ايمان نخواهند آورد .
اين آيه به اين نكته نيز دلالت دارد كه همهء كفّار تابع اسلام نخواهند شد
.
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 146 ]
الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ ( 146 )
[ ترجمه ]
كسانى كه به آنها كتاب فرستادهايم ( يهود و نصارى ) محمّد ( ص ) و حقانيت او را به خوبى ميشناسند همانطور كه فرزندان خود را مىشناسند و ليكن گروهى از آنان حق را دانسته كتمان مىكنند ( 146 )
هامش
( 1 ) آيه 65 سوره الزمر يعنى اگر براى خداوند شريك قرار بدهى عملت محو و نابود خواهد شد .