ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ . . .
- بنا بقول دوّم يعنى به پيروى از قبلهء تو اجتماع نخواهند كرد بنا بر قول اوّل يعنى ايمان نخواهند آورد زيرا اقامهء دليل و برهان نسبت باشخاصى كه عناد ميورزند بىنتيجه است .
وَ ما أَنْتَ بِتابِعٍ قِبْلَتَهُمْ . . .
- تو نيز تابع قبلهء آنان نخواهى شد در تفسير اين جمله چهار قول است :
1 - اين جمله اعلان است به اينكه بعد از اين « كعبه » هميشه قبلهء مسلمانان خواهد بود و اين حكم هيچگاه نسخ نخواهد شد .
2 - اين كلام بر سبيل مقابله با جملهء
« ما تَبِعُوا قِبْلَتَكَ »
گفته شده است يعنى آنها تابع قبلهء تو نميشوند همانطور كه تو هم تابع قبلهء آنان نخواهى گشت مثل اينكه گفته مىشود آنها از انكار حقّ دست برنميدارند در مقابل ، تو هم از اعتراف به حق دست برنميدارى در اين صورت براى بيان اين جمله علّتى جز تقابل با جمله سابق در بين نيست .
3 - مراد اين است كه براى تو اصلاح يهود و نصارى بوسيلهء تبعيت تو از قبلهء آنان ممكن نيست چون قبلهء آنها يكى نيست و نصارى بجانب مشرق رو به آن مكانى كه عيسى عليه السّلام در آن تولّد يافته است توجّه مىكنند و آن را قبلهء خود ميدانند و يهود به طرف بيت المقدّس توجّه مىنمايند در اين صورت جلب رضايت اين دو طايفه براى تو اصلا ممكن نيست .
4 - منظور اين است كه جواب قطعى بيهود داده شود زيرا آنها گمان ميكردند كه بالآخره آن حضرت به طرف بيت المقدّس در نماز خود توجّه خواهد كرد و در انتظار اين موضوع بسر ميبردند .
وَ ما بَعْضُهُمْ بِتابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ . . .
- در تفسير اين جمله دو قول است :
1 - حسن و سدى ميگويند : مراد اين است همهء نصارى يهود و همهء يهود نصارى نميگردند همانطور كه همهء آنها از اسلام نيز تبعيت نميكنند و اين موضوع يكى از اخبار غيبى قرآن است .