روايت شده است كه علماء يهود و نصارى هنگام تحويل قبلهء پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و إله را مورد تهمت قرار دادند و گفتند كه « خداوند تو را به اين موضوع امر نكرده است بلكه تو از جانب خود مدتى بسوى بيت المقدس نماز خواندى و اكنون هم بسوى « كعبه » « متوجه ميگردى » . در اين حال خداوند اين آيه را نازل و بيان فرمود كه آنان بر خلاف آنچه ميگويند علم دارند يعنى قلباً ميدانند كه اين موضوع از جانب خداوند است .
وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا يَعْمَلُونَ . . .
- خداوند از آنچه علماء يهود و نصارى انجام ميدهند يعنى صفات و علائم پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم را كتمان مىكنند و با او مخالفت ميورزند غافل نيست . اين جمله دلالت دارد كه منظور از
« الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ »
افراد معدودى است كه تبانى آنها بر دروغگويى ممكن است و امّا جمعيت بسيار زيادى كه عادة ممكن نيست بر دروغگويى تبانى كنند و خلاف آنچه را كه ميدانند اظهار نمايند از آيه مراد نيست .
در اينجا توجّه به اين نكته نيز لازم است كه اين آيه توجّه به « بيت المقدس » را بطور روشن نسخ كرده است ابن عباس ميگويد اول چيزى كه از قرآن نسخ گرديد مربوط به قبله بود .
قتاده ميگويد اين آيه ، آيهء قبل را كه دلالت بر توجّه به بيت المقدس داشت نسخ نموده است .
جعفر بن مبشّر ميگويد : « تحويل قبله از مواردى است كه « سنّت » بسبب قرآن نسخ شده است » . و اقوى همين است زيرا در قرآن آيهاى كه دلالت بر لزوم توجه به بيت المقدس » باشد وجود ندارد و آن فقط از سنّت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و إله ثابت گرديد است .
و قول به اينكه اين آيه ، جملهء
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ »
« 1 » را نسخ كرده است درست نيست زيرا طبق رواياتى كه از حضرت باقر عليه السلام و حضرت صادق نقل گرديده است
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ »
مخصوص نمازهاى نافله در حال سفر است و ابداً منسوخ نشده است .
هامش
( 1 ) آيه 115 سوره بقره يعنى بهر طرف كه رو كنيد ، آن بجانب خداست .