اين دو صفت ( غضب شدگان و گمراهان ) معناى خود آنها است بدون آنكه اشاره به مردمى معيّن باشد مثلًا اگر شما گفتيد : به خدا پناه ميبرم از اينكه حال من حال غضب شدگان باشد منظور شما از غضب شدگان دسته معين و معلوم نيست و همچنين وقتى از خدا مىخواهيد كه پروردگارا مرا از كسانى قرار ده كه بر آنان نعمت دادهاى مسلماً شما مردم خاصّى را در نظر نمىگيريد .
چند حديث
در تفسير عياشى حديثى نقل مىكند كه محمّد بن مسلم از امام صادق عليه السلام پرسيد در باره آيه كريمه
« وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ »
حضرت فرمود : منظور ، فاتحة الكتاب است كه گفتنش تكرار مىشود . سپس امام صادق اضافه مىكند كه رسول اكرم فرمود : خدا بر من منّت نهاد از گنج بهشت به فاتحة الكتاب كه در آن اين آيات است با اين خوّاص :
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
. كه خدا در بارهاش ميگويد :
« وَ إِذا ذَكَرْتَ رَبَّكَ فِي الْقُرْآنِ وَحْدَهُ وَلَّوْا عَلى أَدْبارِهِمْ نُفُوراً »
« 1 » ( و چون در قرآن پروردگارت را به يگانگى و وحدت ياد كنى آنان روى گردانيده گريزان ميشوند )
« الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ »
- كه سخن بهشتيان است و خداى را از نيكى پاداش شكر ميكنند .
« مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ »
- كه جبرئيل ميگويد هيچ مسلمانى آن را به زبان نمىآورد جز اينكه خدا و اهل آسمان او را تصديق مىنمايند .
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ »
بيان خلوص در عبادت خدا است و
« إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
بالاترين و بهترين چيزى است از حاجات كه بندگان از خدا مىخواهند .
« اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ »
همان راه پيامبرانى است كه خدا بر آنان نعمت داد
« غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ »
همان يهود و « ضالّين » نصارى هستند .
محمّد حلبى ميگويد : امام صادق عليه السلام اين قسمت از حمد را چنين قرائت ميكرد .
هامش
( 1 ) آيه 46 از سوره اسراء