وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ . . .
- و پيروى كردند آنچه را كه شياطين دنبال ميكردند و يا ميخواندند .
در ضمير « و اتّبعوا » چند قول است :
1 - ربيع و ابن اسحاق و سدى ميگويند : منظور يهود عصر پيامبر اسلام است .
2 - ابن عباس و ابن جريج ميگويند منظور يهود عصر سليمان است .
3 - مراد از آن همهء يهود است زيرا كه پيروان سحر و جادو از زمان سليمان تا زمان پيامبر اسلام هميشه و در هر عصرى موجود بودند .
از ربيع حكايت شده : يهود زمانى از پيامبر اسلام در بارهء تورات پرسش ميكردند و هر چه ميپرسيدند خداوند آن را بر پيامبر نازل ميكرد و مخاصمه مينمود با آنان يهود گفتند : اين شخص از ما داناتر و نسبت به آنچه بر ما نازل شده آگاهتر از ما است بعد از موضوع سحر و جادو پرسش كردند و از آن راه در صدد مخاصمه با پيامبر برآمدند پس خداوند اين آيهء شريفه
« وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّياطِينُ »
را نازل كرد .
و در معناى « تتلوا » چند احتمال است :
1 - ابن عباس ميگويد : منظور : دنبال كردن و عمل نمودن است .
2 - عطا و قتاده ميگويند : مراد : قرائت و خواندن است .
3 - ابو مسلم ميگويد : منظور : دروغ گفتن است گفته مىشود : « تلا عليه » يعنى دروغ گفت خداوند سبحان ميفرمايد :
« وَ يَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ »
« 1 » و
« أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ »
« 2 » و در مورد صدق « تلا عنه » گفته مىشود و در صورت ابهام و روشن نبودن هر دو تعبير جايز است و در منظور از شياطين اختلاف است .
برخى گفتهاند : مراد از شياطين جن است زيرا كه اين لفظ « شياطين » در صورتى كه بدون قرينه باشد دلالت بر شياطين جن مىكند .
هامش
( 1 ) سورهء 3 آيهء 78 و بر خدا دروغ مىگويند .
( 2 ) سوره 7 آيهء 28 آيا آنچه را نميدانيد به خدا دروغ مىگوييد .