مقدمه مؤلف
مؤلف مجمع البيان پس از خطبهء مفصل مشتمل بر حمد و ثناى الهى و بيان عظمت علم و بويژه علم قرآن و نيز بيان سبب تأليف مجمع البيان ، مقدماتى را كه مشتمل بر هفت فن است ذكر مىكند و دانستن آنها را براى ورود در شناسايى قرآن لازم ميداند و آن فنون از اينقرارند :
فن اول
در تعداد آيات قرآن و فائده شناختن آن
آنچه اهل كوفه در شمارش آيات بيان كردهاند صحيحتر از آن است كه ديگران گفتهاند زيرا آنان از امير المؤمنين على بن ابى طالب گرفتهاند .
و آنچه از رسول اكرم نقل شده است كه فرمود : فاتحه هفت آيه دارد كه يكى از آنها
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ »
است ، قول اهل كوفه را در تعداد آيات سوره حمد تأييد مىكند . عدد اهل مدينه منسوب است به ابى جعفر يزيد بن قعقاع قارى و شيبة بن نصاح كه مدنى اول و اسماعيل بن جعفر كه مدنى اخير مىباشد .
بعضى گفتهاند : مدنى اول « حسن بن على بن ابى طالب عليه السلام و عبد اللَّه بن عمر » و مدنى اخير ابو جعفر و شيبة و اسماعيل ميباشند ولى قول اول مشهورتر است .
عدد اهل بصره منسوب است به عاصم بن ابى الصباح جحدرى و ايوب بن متوكّل كه با هم اختلاف ندارند جز در يك آيه و آن
« قالَ فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ »
« 1 » است كه جحدرى بر خلاف ايّوب آن را يك آيه شمرده است .
عدد اهل مكه منسوب است به مجاهد بن جبر و به اسماعيل مكّى و بعضى گفتهاند كه عدد آنها به كسى منسوب نيست بلكه در مصاحفشان ديده شده است كه بالاى هر آيه سه نقطه گذاردهاند .
عدد اهل شام منسوب است به عبد اللَّه بن عامر .
و فائده شناختن آيات اينست كه خواننده قرآن وقتى با انگشتان خود آنها را
هامش
( 1 ) آيه 84 از سوره