عين . . . - از الفاظ مشتركه است كه در اينجا به معناى چشمه مىباشد .
لا تعثوا . . . - از « عثاء » شدت فساد است يعنى فساد و طغيان و سركشى نكنيد .
تفسير
خداوند نعمت ديگر خود را اضافه بر نعمتهاى قبلى بر بنى اسرائيل ميشمرد ، كه ياد كنيد وقتى را كه موسى براى قومش آب خواست و چون روشن است كه اين درخواست از خداست لذا اين قسمت كه از كى خواست حذف شده است همانطور كه بعد ميفرمايد : ما به او گفتيم عصايت را به سنگ بزن پس از آن جوشيد در اينجا باز اين قسمت حذف شده است كه :
« او عصايش را به سنگ زد » چون از خود جمله معلوم مىشود .
قوم موسى همان بنى اسرائيل بودند و اين آب خواستن موسى ، در موقع سرگردانى آنان در وادى تيه بود كه از تشنگى خود ، پيش موسى شكايت كردند و او از خدا خواست و به او وحى شد كه عصايت را به سنگ بزن و موسى زد در نتيجه آن ، دوازده چشمه بعدد دوازده سبط بنى اسرائيل بيرون آمد كه برابر هر سبطى يك چشمه « 1 » .
فَانْفَجَرَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً . . .
- در اين آيات به « انفجرت » و در سوره اعراف به « انبجست » « 2 » تعبير شده است ، بعضى ميگويند اين دو كلمه با هم تفاوت ندارند و برخى معتقدند همانطور كه در بيان لغت گفتيم ، انبجاس كمتر از انفجار است و با قبول اين قول و فرق در معناى اين دو كلمه در باره داستان حضرت موسى كه قرآن بهر دو تعبير بيان كرده سه وجه گفته شده است از اينقرار :
1 - اولى كه موسى عصا را زد آب اندك اندك بيرون ميآمد ( انبجاس ) و بعد ، زياد شد ( انفجار ) و هر تعبير براى بيان يك قسمت است .
هامش
( 1 ) در اينجا مجمع البيان به بيان اينكه عصاى موسى از كجا آمد و چگونه بود و همچنين سنگى كه آب از آن بيرون آمد چگونه بود پرداخته است كه از نقل آن صرف نظر شد .
( 2 )« فَانْبَجَسَتْ مِنْهُ اثْنَتا عَشْرَةَ عَيْناً »آيه 160 سوره اعراف