و عبادت را در غير محلّش قرار داديد ستم آنان به خود ، از اين جهت بود كه با اين عمل ناشايست استحقاق عقاب و عذاب پيدا كردند و هر كه چنين كند بى شك به خود ستم كرده است .
فَتُوبُوا إِلى بارِئِكُمْ . . .
- شما به آفريننده و خداى خود با عبادت و اعتقاد به يگانگيش . باز گرديد در اينجا اقوالى در تقدير است كه ما چگونه توبه كنيم .
قرآن خود كيفيّت توبه و بازگشت را بيان مىكند
« فَاقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ »
( شما همديگر را بكشيد ) .
ابن عباس ميگويد : يعنى بىگناهان گناهكاران را بكشند مانند آيه كريمه :
« فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى أَنْفُسِكُمْ »
« 1 » ( چون بخانهاى در آمديد خويشتن را سلامى گوئيد ) يعنى بعضى از شما به بعضى ديگر سلام گويد .
جبائى و ابن اسحاق ميگويند : معناى آيه اين است كه همه آماده كشته شدن شويد و اين آمادگى گويى كشتن خود آنها است .
چه كسى مأمور قتل شد ؟
در اينكه چه كسى مأمور شد آنان را بكشد اختلاف است .
بعضى ميگويند : موسى فرمان داد كه همه غسل كنند و كفن بپوشند و در صفّ تشكيل داده بايستند و هارون با 12 هزار افرادى كه بگوساله پرستى نگرائيده بودند آمد و آنان در حالى كه شمشيرهاى لب تيز در دست داشتند شروع بكشتن كردند تا هفتاد هزار تن كشته شد و خدا از گناه بقيّه گذشت .
بعضى گفتهاند : آنان دو صف شده و هر كدام ديگرى را ميزدند تا هفتاد هزار كشته شد .
قول سوّم آن است كه آنان را تاريكى شديد فرا گرفت و شروع بكشتن همديگر كردند تا وقتى هوا روشن شد و معلوم گرديد كه هفتاد هزار نفر كشته شده است .
هامش
( 1 ) آيه 61 از سوره نور .