الَّذِينَ يَظُنُّونَ . . .
خاشعان كسانيند كه گمان دارند خداى خود را ملاقات ميكنند ، بيشتر مفسران كلمهء « يظنون » را در اين آيه به معناى « يقين دارند » گرفتهاند چه « ظنّ » در بسيارى از موارد به معناى يقين آمده است « 1 » و نيز ملاقات را به معناى يافتن و گرفتن آنچه خدا وعده داده است دانستهاند .
بنا بر اين معناى آيه چنين مىشود : كسانى كه يقين دارند آنچه را كه خداى آنها وعده داده است خواهند يافت مانند آيه كريمه :
« أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ
» « 2 » ( من يقين داشتم كه حساب خويش را خواهم يافت ) .
بعضى « يظنّون » را به همان معناى ظاهريش ( گمان ميكنند ) گرفته ميگويند كلمه « با گناهان » در آيه بايد فرض كرد و معناى آيه بنا بر اين قول چنين است :
خاشعان كسانىاند كه ميترسند و بيم دارند كه با گناهانشان خداى خود را ملاقات كنند .
از همين دسته كه يظنون را به همان معناى « گمان مىبرند » ميدانند بعضى معتقدند كه « ملاقات خدا » كنايه از مرگ است همانطور كه مىبينيم وقتى كسى مرد ميگويند :
خدايش را ملاقات كرد و آيه را چنين معنا ميكنند خاشعان مردمىاند كه هميشه گمان دارند عمرشان تمام شده و هم اكنون خواهند مرد كه طبعاً به دنيا تكيه نكرده و از گناه ، دورى ميجويند و قولى را كه ملاقات خدا ، به معناى يافتن پاداش است تأكيد مىكند اين آيات در بارهء منافقين :
1 -
« فَأَعْقَبَهُمْ نِفاقاً فِي قُلُوبِهِمْ إِلى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ »
« 3 » ( خدا هم در دل آنان نفاق
هامش
( 1 ) - هم چنان كه دريد بن صمه كه از شعراء دوران جاهليت است و اسلام را نيز درك نموده ميگويد .« فقلت لهم ظنوا بالغى مدحج * سراتهم فى الفارسى المسرد »من به آنان گفتم يقين كنيد به دو هزار افرادى پوشيده در اسلحه كه رؤساء آنان در زرههاى بهم پيوند داده و بافتهاى هستند كه سواران جنگى مىپوشند و « ظنوا » به معناى « يقين كنيد » آمده است .
( 2 ) آيه 20 از سوره الحاقه ( 69 )
( 3 ) آيه 77 از سوره توبه .