« خاشِعَةً أَبْصارُهُمْ »
« 1 » ( ديدگانشان فرو افتاده )
« وَ خَشَعَتِ الْأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ »
« 2 » ( و صداها باحترام خدا بيفتد ) و مقابل خشوع ، « تكبر » و خود فروشى است .
ظنّ - گمان ، علم و يقين ، آنچه در ذهن ميگذرد و بر آن چيره مىشود .
ملاقات - رسيدن بهم ، و روبرو شدن و برخورد دو خط را تلاقى گويند .
رجوع - بازگشت به حال اول .
شأن نزول
جبائى ميگويد اين خطاب متوجه مسلمانان است نه اهل كتاب و بعقيده رمانى و ديگران طرف خطاب هم چنان يهود و اهل كتابند بقرينه آيات قبل و بعد آن ولى شامل مسلمانان نيز هست و حق آنست كه شامل همه افراد و مكلّفين است چون دليلى بر اختصاص بيك جمعيت وجود ندارد .
تفسير
كسانى كه اين خطاب را متوجه يهود ميدانند ميگويند عشق بمقام نميگذاشت كه علماء يهود اسلام آورند زيرا ميترسيدند با قبول اسلام و پيروى از پيامبر اكرم رياست و آقايى را از دست دهند خداوند آنان را امر مىكند كه براى وفاء بعهدى كه در كتاب تورات با شما بستم در باره اطاعت و پيروى از من و ترك گناهان و معاصى و تسليم در مقابل فرمان و قبول فرستادهام محمّد صلى اللَّه عليه و آله فرمود : در همه اين امور از صبر و نماز كمك بگيريد يعنى صبر بر زندگى مختصرى كه ناچاريد براى تأمين آن از مردم پول بگيريد .
از ائمه عليهم السلام نقل شده است كه مراد از صبر « روزه » است و كمك گرفتن به روزه از اين نظر است كه روزه طمع و هواى نفس را از بين ميبرد همانطور كه ائمه فرمودهاند روزه نابود كردن شهوت « 3 » است .
و چون در نماز عباراتى خوانده مىشود كه انسان را متوجه جهان معنوى كرده
هامش
( 1 ) آيه 43 از سوره قلم .
( 2 ) آيه 108 از سوره طه .
( 3 ) الصوم وجناء .