تفسير
فَتَلَقَّى آدَمُ
- آدم روى پيروى از حق كلماتى را از پروردگارش گرفت يعنى بسوى خدا روى آورد و خدا را با آن كلمات خواند .
قرآن براى رعايت اختصار اين قسمت را حذف نموده و فقط بذكر نتيجهاش ميپردازد .
فَتابَ عَلَيْهِ
- خدا توبهء آدم را پذيرفت و معلوم است كه پذيرش توبه پس از آنست كه توبهاى از ناحيه آدم شده باشد .
بعضى از قراء « كلمات » را بضمه آخر كلمه خواندهاند و بنا بر اين قرائت معنايش چنين مىشود كه آن كلمات ، آدم را دريافت و او را نجات بخشيد .
اين كلمات چه بوده ؟
1 - حسن و قتاده و عكرمه و سعيد بن جبير ميگويند اين كلمات همان :
« رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا »
( خدايا ما به خويشتن ستم كرديم ) بود كه در آن ، اعتراف به گناه و اظهار پشيمانى نمودهاند .
2 - مجاهد مىگويد : اين كلمات : « اللَّهُمَّ لا الهَ الّا أنْتَ سُبْحانَكَ وَ بِحَمْدِكَ * ربِ انّىْ ظَلَمْتُ نَفْسِى فَتُبْ عَلَىَّ انَّكَ انْتَ اْلتَوّابُ الرَّحِيْم » ( خدايا جز تو خدايى نيست من به خود ستم كردم توبهام را بپذير كه تو ، پذيرنده توبهها و مهربانى ) بوده است . و از امام محمّد باقر عليه السلام همين قول روايت شده است .
3 - بعضى گفتهاند : « سُبْحانَ اْللَّهِ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ لا الهَ الّا اْللَّهُ وَ اللَّهُ اكْبَر » كلماتى است كه آدم گفت .
4 - از ائمه اهل بيت نقل شده است كه آدم بر عرش ، اسمهايى بزرگ و گرامى ديد وقتى از آنها پرسيد به او خطاب رسيد اينها اسمهاى بزرگترين و با منزلتترين مخلوقات خداست و اين اسمها : « محمد ، على ، فاطمه ، حسن و حسين » بود كه آدم در پذيرش توبه و بالا رفتن مقامش بدانان توسل جست .
فَتابَ عَلَيْهِ . . .
خدا توبهء آدم را پذيرفت و يا او را توفيق توبه داد و به او