آمده و گرفتار تكليف و مشقت گردند و لباس بهشتى ، از اندام آنان گرفته شده و آنچه را كه خداوند از روى تفضّل و لطف نه بعنوان پاداش و استحقاق به آنها داده بود از آنها بگيرد تا امتحان ، شديدتر شود همانطور كه كسى را بى چيز مىكند پس از آنكه مدتى به او ثروت ميدهد و زندهها را ميميراند و مرد سالم را بيمار ميسازد و پس از خوشىها ، گرفتاريها ميدهد همهء اينها بخاطر آزمايش درون و بدست آمدن مقدار مقاومت و نيروى صبر اشخاص است .
با توجه به اينكه شيطان پس از سرپيچى از سجده بآدم از بهشت اخراج شد و آدم و حوا در بهشت بودند چگونه شيطان توانست آنها را اغوا كند ؟ ميگويند آدم به نزديك درب بهشت ميآمد و ابليس از نزديك شدن به او ممنوع نبود لذا نزديك ميآمد و با آدم سخن ميگفت ( ابى على جبائى ) .
يا شيطان از زمين با آنها صحبت ميكرد به جملاتى كه آنها مىفهميدند و يا بصورتهاى ديگر كه گفته شده است . بهر حال ظاهر قرآن اينست كه بطور مشافهه شيطان با آدم و حوا سخن گفت و آنها را اغوا كرد .
قُلْنَا اهْبِطُوا . . .
- در اينكه چرا قرآن خطاب را به صورت جمع آورده با اينكه مخاطب آدم و حوا بود وجوهى گفته شده است :
1 - خطاب به آدم و حوا و ابليس متوجه است اين را « زجاج » و جماعتى از مفسران اختيار كردهاند اگر چه ابليس قبلًا خارج شده بود ولى منافات ندارد كه گفته شود بهمهء آنها « بيرون رويد » همانطور كه مىگويند همه كسانى كه در زندان بودند بيرون آمدند اگر چه بعضى جلوتر و بعضى دنبالتر اخراج شده باشند .
2 - آدم و حوا و ذريه و فرزندان آنها .
3 - منظور فقط آدم و حوا است و جمع آوردن آن روى عادت محاورات عربى است كه اوّلين مرتبهء جمع نزد آنها دو است همانطور كه آيه كريمه مىفرمايد :
« إِذْ نَفَشَتْ فِيهِ غَنَمُ الْقَوْمِ وَ كُنَّا لِحُكْمِهِمْ شاهِدِينَ »
« 1 » ( هنگامى كه چريده بود
هامش
( 1 ) آيه 78 از سوره انبياء ( 21 )