شرح لغات
كلمهء « إنْ » در همه جا براى شك و ترديد نيست و در مقام علم و يقين هم در لغت عرب به كار ميرود مثلًا ميگويند : « انْ كُنْتَ انْساناً فَاْفَعلْ » ( اگر انسانى اين كار را بكن ) در اين آيه با آنكه خداوند به شك و بد گمانى كفّار علم دارد . كلام را با « ان » ( اگر ) شروع كرده است و اين مطابق با عادت عرب در خطابها و گفتگوهاى آنان است .
ريب - شك و ترديد توأم با احتمال خلاف گويى و دروغ و بدگمانى .
عبد - انسانى كه برده و غلام ديگرى باشد و نقطه مقابل آن حرّ و آزاد است .
و كلمه « تعبيد » كه بمعنى ذليل كردن است از همين مادّه گرفته شده است و چون بنده براى مولاى خود ذليل و خاضع مىباشد از آن جهت به او عبد ميگويند .
بسورهء - سوره بدون همزه از سور يعنى حصار گرفته شده و نيز بمعنى مقام شامخ و منزلت عالى آمده است « 1 » بنا بر اين هر سوره چون درجه و پله ايست كه خوانندهاش را بدان مقام مىرساند و بتدريج و ترتيب خواندن سورهها تا پايان قرآن ، درجات كمال انسانى را مىپيمايد .
و بگفته برخى كلمه « سوره » از سؤر با همزه كه بمعنى قطعه و باقيمانده از چيزى است گرفته شده بنا بر اين بهر قسمتى از قرآن سوره گفتهاند بمناسبت جدا شدن آن ، از قسمتهاى ديگر .
تفسير
پس از آنكه خداوند توحيد و يگانگى خود را با دليل و برهان روشن كرد ، بدنبال آن بر نبوت پيامبر اسلام استدلال كرده بكافران ميگويد : اگر در آسمانى بودن قرآنى كه بر بندهء شايسته خود فرو فرستاديم ، شك و ترديد داريد و احتمال ميدهيد كه از طرف خود محمّد باشد اگر راست مىگوييد ، يك سوره مانند آن بياوريد و ميتوانيد از همه دانشمندان و سخنوران ( و فصحاء و اهل بلاغت ) در اين كار كمك بگيريد .
هامش
( 1 )« الم تر ان اللَّه اعطاك سورة * ترى كل ملك دونها يتذبذب »: مگر نمىبينى كه خداوند مقام و منزلتى بلند به تو داده كه مورد غبطه و آرزوى هر پادشاهى است . چه همه آنان در مقامى پائينتر از تو قرار دارند .