در موعظه و نصيحت ، مراعات شود . نه براى بيان شك و ترديد زيرا شك به معناى ، ندانستن است و در بارهء خداوند مفهوم ندارد . و در ادبيّات عرب اين كلمه در غير مورد شكّ و ترديد و در مورد بيان نتيجه و اثر بر مقدّمات آن به كار رفته است همانطورى كه كارفرما بكارگر ميگويد :
اعْمَلْ لَعَلَّكَ تَأْخُذ اْلُاجْرَةَ - كاركن تا اجرت بگيرى .
سيبويه ميگويد : علّت آمدن « لعلّ » در كلام خدا آنست كه حسّ اميدوارى و رجاء را در بندگان زنده كند .
همانطور كه قرآن در بارهء موسى و فرعون ميگويد :
« فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشى »
« 1 » ( با نرمش و متانت با فرعون صحبت كنيد شايد پند گيرد يا از خدا بترسد ) . تا موسى و هارون را به نتيجه ارشاد و هدايت فرعون اميدوار كند .
برخى از مفسّرين گفتهاند كه آمدن « لعل » كه معمولا در مورد شك و ترديد به كار ميرود براى آنست كه انسان با مختصر عبادتى ، بحصول نتيجه يقين كامل پيدا نكند و دچار عجب و خود بينى نگردد . و براى بدست آوردن نتيجه كامل و هدف كوشش بيشترى نموده از آنچه او را از اين نتيجه باز ميدارد دورى جويد .
در اين آيات پس از آنكه خداوند مردم را بعبادت و بندگى خود ميخواند ، علّت وجوب عبادت را بر آنان در درجه اول ، بخشيدن نعمتهاى فراوان به آنها معرفى مىكند ، و از اينجهت در اين آيه اقسام نعمتهاى مخصوص خود را براى بشر ميشمارد تا بوسيلهء آنها بر وجوب و لزوم بندگى نسبت بولىّ نعمت و آفريدگار ، با مردم احتجاج و استدلال نمايد .
« الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً . . . . »
خدايى كه زمين را براى شما همانند فرش گسترده است تا بتوانيد از آن بهره بردارى كامل كرده و در آن سكونت گزينيد و آسمان را مانند سقف بلندى بالاى سر شما بر افراشت و باران رحمت را از آسمان فرو فرستاد ، تا گياهان و نباتات و ميوهها را براى روزى شما بروياند .
هامش
( 1 ) سورهء طه آيه 43