در اطراف مسجد خانههاى زيادى ساختند . مردم فاس از آنها طرب ( موسيقى ) آموختند و در ميانشان علم و ادب انتشار يافت . روزگارى دراز قيروان مخروبه ماند . روميان بر بيشتر شهرهاى ساحل افريقيه هجوم آوردند و آنها را تصرف كردند . اين سلطه تا زمان عبد المؤمن بن على در آنجا ادامه داشت . عبد المؤمن در آنجا ( قيروان ) رحل اقامت افكند و اعراب را از آنجا كوچاند و روميان را بيرون كرد و قيروان آباد شد . خدا را شكر .
292 - دوران فرمانروايى معزّ ( بن باديس ) در قيروان 45 سال بود . گفتهاند ، او براى جنگ با اعراب با هشتاد هزار تن به راه افتاد و در جنگى كه در حدود سى ميلى قيروان ميان او و اعراب درگرفت از سپاه سه هزار نفرى اعراب شكست خورد . اين واقعه در سال ( 452 ق / 1060 م ) رخ داد .
293 - پايان قلمرو قيروان در سمت جنوب شهر « وارقلان « 1 » » ، و در شمال ، ساحل دريا ، در مشرق كوههاى برقه و كوههاى نقوسه و در غرب كوههاى و انشريس است و خداوند بدان آگاهتر است .
ناحيهء دوم : مغرب اقصى
294 - بدان - خداوند ما و تو را موفّق گرداناد - كه حدود اين ناحيه در ساحل دريا از كوههاى وانشريس در مشرق شروع مىشود و در مغرب به كنارهء موسوم به أشبرتال « 2 » كه داخل در درياى بزرگ « اقيانوس اطلس » شده است ، منتهى مىگردد .
295 - در آغاز اين ناحيه شهرهاى تنس « 3 » ، و هران « 4 » ، و شهر مدورهنين « 5 » ،
هامش
( 1 ) .Waraklan - Ouargla .( 2 ) .'Ishbartal .( 3 ) .Tanas - Tenes ; cf . E . I . , IV , 761 , Par G . Yver .( 4 ) .Wahran - Oran ; cf . E . I . , III , 1061 , Par G . Marcais .( 5 ) .Hunayn .