بزرگ و قديمى است كه به دست ادريس ، فرمانرواى رومى افريقيه ساخته شده است . اين شهر بنايى بسيار بزرگ دارد و كاخهايى از سنگ مرمر سفيد و مجسمههايى به اشكال انسان و همهء حيوانات در آن موجود است . اين شهر امروز خالى از سكنه و ويران است . خرابى آن به زمان عبد الملك بن مروان بازمىگردد ، هنگامى كه مسلمانان از جزيرهء صقلّيه به آن حمله كردند و غنايم و اسيران آن را به دمشق بردند .
تونس و معلّقه
282 - همچنين در اين ناحيه ، شهر تونس قرار دارد كه شهرى عجيب است . در آن مسجد جامع ارزشمندى است كه به جامع زيتونه معروف است . زيتونه مسجدى بزرگ است كه پانصد ستون از مرمر سفيد دارد ، روبروى محراب آن ستونهايى از سنگ مرمر سياه و سفيد وجود دارد كه بالاى آنها زراندود شده است . در مشرق اين مسجد صحن سفيد و بزرگى است . اين مسجد صحن ديگرى دارد كه در آن سه حوض از سنگ مرمر سياه و سفيد ساختهاند تا از آب باران پر شود . در سمت شرقى مسجد نيز صحنى است كه با سنگ مرمر سفيد فرش شده ، ( اين صحن ) به اندازهء پانزده ذراع بلندتر از سطح زمين بنا شده و بر خيابان و بازار شهر مشرف است . زير اين صحن سقّاخانهاى با بنايى بزرگ ساختهاند كه داراى هفت طاق است و طاق آن سنگهايى از مرمر كندهكارى شده است كه روى آنها مجسمههايى به شكل شير از جنس مس نصب كردهاند ، و از [ دهان ] آن شيرها از طلوع خورشيد تا غروب آن آب بيرون مىريزد و مردم از اين آب مىنوشند . روى هر كدام از پنج طاق ديگر پنج برآمدگى مسى وجود دارد كه شخص دهانش را روى آنها قرار مىدهد و از آنها آب فراوانى بيرون مىآيد و شخص آنقدر مىنوشد تا سيراب گردد [ پ
r
49 ] و هنگامى كه دهان خود را از آن برجستگىها بردارد آب بند مىآيد و