كرانهء اين چشمه مىريزد و سخت مىشود . در قسمت آباد زمين ، انواع زاج به جز اين محل ، در جاهاى ديگر يافت نمىشود .
زاج ، مادهاى معدنى است كه از زير زمين به صورت خاك و سنگ استخراج مىشود ، و اين چشمه در آخر قلمرو اشبيليه قرار دارد .
232 - از اين منطقه است كه به سرزمين اندلس و روم و مغرب و افريقيه و مصر و اسكندريه روغن زيتون صادر مىشود و چه بسا مقدار كمى هم از اين روغن به يمن صادر مىشود . اين روغن بهترين و چربترين روغنهاى كرهء زمين است ، و در زير زمين بيست يا سى سال بيشتر باقى مىماند ، در اين مدت نه تنها خراب نمىشود ، بلكه بر خوبى آن افزوده مىشود .
233 - همچنين در اين شهر هند به عمل مىآيد كه به جاهاى ديگر صادر مىشود در نزديكى اشبيليه در حدود يك فرسخى آن معدن خاكى است كه در آن هند به عمل مىآيد ، هند نوعى گياه است كه مىرويد ، همچنانكه طفل در طليطله مىرويد . اشبيليه خاكى است كه آرد را با آن مخلوط مىكنند و به دليل هم شكل بودن با آن از هم شناخته نمىشوند . اين خاك را خمير مىكنند ، سپس مىپزند و مىخورند ، و خورنده بدش نمىآيد .
234 - در حدود شصت فرسخى جنوب اشبيليه ، شهر بطليوس قرار دارد .
اين شهر در كنار رودى بزرگ به نام « وادىيانه « 1 » » واقع شده است . اين رود ، از محل وزش بادها در مكانى به نام غدر « 2 » سرچشمه مىگيرد . هيچكس سرچشمه و محل خارج شدن اين رود را نمىداند ، جز آنكه از اعماق زمين بيرون مىآيد و در مكان ديگرى ناپديد مىشود و دگربار در شهر « قلعه رباح « 3 » » جريان مىيابد ، سپس تا به شهر بطليوس مىرسد و پس از آن هم به
هامش
( 1 ) .Wadi Yana - Guadiana ; cf . E . I . , II , 189 , Par C . F . Seybold .( 2 ) .al - Ghadr ou al - Ghawr .( 3 ) .Kal'at Rabah - Calatrava .