اقدام نمىكردند . مطلب قابل توجه آن است كه در هنگامهء ظهور اسلام چيز قابل ذكرى از اين تمدنِ بزرگ ، باقى نمانده بوده است .
قرآن كريم در توصيههاى خويش مىفرمايد :
« أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَبِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَلا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَإِيَّاهُمْ وَلا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَما بَطَنَ وَلا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ وَلا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا الْكَيْلَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ لا نُكَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها وَإِذا قُلْتُمْ فَاعْدِلُوا وَلَوْ كانَ ذا قُرْبى وَبِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ » « 1 » ؛
چيزى را شريك او قرار ندهيد ، به پدر و مادر نيكى كنيد ، فرزندان خود را از بيم فقر نكشيد ، ما شما و آنها را روزى خواهيم داد و گرد كارهاى زشت ، چه پنهان و آشكار ، نگرديد و كسى را كه خدا كشتنش را حرام كرده است جز به حق نكشيد .
اين است آنچه خداوند شما را به آن سفارش كرده است تا بينديشيد . به مال يتيم جز به نيكى نزديك نشويد تا به سن بلوغ ( و رُشد ) برسد و حقِ پيمانه و وزن را به عدالت ادا كنيد ، ما هيچ كس را جز به اندازهء توانش تكليف نمىكنيم . هر گاه سخن گوييد ، عدالت را رعايت كنيد ، حتى اگر ( عليه ) نزديكان بوده باشد ، اين چيزى است كه خدا شما را به آن سفارش مىكند تا متذكر شويد .
اين دو آيه از سورهء مباركهء انعام ، درمان كنندهء هر امتى است كه در جهل و خونريزى فرو رفته باشد . دقت در مفاد اين دو آيه شريفه ما را از هر گونه بحث و تحقيقى در مورد اوضاع عرب قبل از اسلام بىنياز مىكند و امراض اخلاقى اعراب جاهليت را به خوبى براى ما بيان مىكند . اين دو آيه بيانگر اوصاف رذيلهاى است كه اعراب جاهليت بدان مبتلا بودند .
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) ، 151 ، 152 .