معارف اسلام را بهتر از تازه مسلمانان مىفهميدند . همچنين آن حضرت صلى الله عليه و آله به فقراى اصحاب احترام مىگذاشت ، زيرا از ثروتمندانى كه در معرض تكبر و طغيان قرار داشتند ، با تقواتر و مؤمنتر بودند ، اما ثروتمندان از فقرا سبقت مىگرفتند و مدت طولانى پيش وى مىنشستند و با او به طور خصوصى صحبت مىكردند . آن حضرت صلى الله عليه و آله از سخنان طولانى آنان خسته شده بود ، براى همين خداوند دستور داد كه قبل از صحبت خصوصى با پيامبراكرم صلى الله عليه و آله بايد صدقه بدهند و آنها را ملزم كرد تا وقتى صدقه ندادهاند ، با آن حضرت به صورت خصوصى صحبت نكنند . آيه ، مقدار صدقه را مشخص نكرد و كسى را كه چيزى براى صدقه دادن ندارد ، مورد عفو و بخشش قرار داد و فرمود :
« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ . . . » « 1 » ؛
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ، هر گاه با پيامبر خدا گفتگوى محرمانه مىكنيد ، پيش از گفتگوى محرمانهء خود ، صدقهاى تقديم بداريد . اين كار براى شما بهتر و پاكيزهتر است ؛ و اگر چيزى نيافتيد بدانيد كه خدا آمرزندهء مهربان است .
پس از نزول آيه ، على عليه السلام يك دينار داشت كه آن را به ده درهم تبديل كرد و هر بار كه براى صحبت پيش آن حضرت عليه السلام مىرفت ، يك درهم صدقه مىداد تا ده درهم به اتمام رسيد ، اما ثروتمندان از صدقه دادن بخل ورزيدند و از صحبت خصوصى با آن حضرت صلى الله عليه و آله خوددارى كردند .
بدين ترتيب هيچ كس غير از على عليه السلام به اين آيه عمل نكرد تا بعد از ده شب آيهء بعدى نازل شد كه مىفرمايد :
« أَأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ . . . » ؛
آيا ترسيديد فقير بشويد ، اگر پيش از صحبت محرمانهء خود صدقههايى بپردازيد ؟ ! چون اين كار را نكرديد ، خدا آن را بر شما بخشيد ، پس نماز را برپا داريد و زكات بپردازيد . . . .
هامش
( 1 ) . مجادله ( 58 ) ، 12 اين خبر در تبيان ، ج 9 ، ص 551 ؛ مجمعالبيان ، ج 9 ، ص 379 و أسبابالنزول ، ص 348 آمده است .