معيارهاى ارزيابى اخبار تاريخى
براى ارزيابى اخبار تاريخى ضرورى است اقدامات زير را انجام دهيم :
1 - روايات را بر قرآن كريم عرضه كنيم ؛ زيرا از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله روايت شده است : « بعد از من نقل حديث براى شما زياد خواهد شد اگر حديثى از من براى شما روايت شد ، آن را بر قرآن عرضه كنيد ، آنگاه آنچه را كه موافق كتاب خداست ؛ قبول كنيد و آنچه را كه مخالف كتاب خداست ، ردّ كنيد « 1 » » .
حضرت امام سجاد عليه السلام دربارهء قرآن مىفرمايد : « قرآن ميزانى است كه زبانش از حقگويى منحرف نمىشود و نور هدايتى است كه برهانش مخفى نمىماند و نشانهء نجاتبخشى است كه هر كسى را كه از آن پيروى كند ، گمراه نمىكند » .
مرحوم كلينى از امام صادق عليه السلام روايت مىكند : « آنچه كه با كتاب خدا موافق نباشد زخرف است » « 2 » . از ابن عباس روايت شده است : « اگر شنيديد كه از رسول الله صلى الله عليه و آله براى شما حديث نقل مىكنم و آن را در كتاب خدا نمىيابيد يا در نظر مردم ناپسند يافتيد ؛ بدانيد كه بر پيامبر خدا دروغ بستهام » . « 3 »
از ابن مسعود هم روايت شده است : « نگاه كنيد و آنچه را كه موافق كتاب خداست ، قبول كنيد و آنچه را كه مخالف كتاب خداست ، كنار بگذاريد » . « 4 » از مُعاذبن جبل روايت شده است : « هر حديثى را بر كتاب خدا عرضه كنيد و هرگز آن را بر كلام ديگرى عرضه نكنيد . » « 5 » و ابّى بن كعب مردى را چنين وصيت كرد : « كتاب خدا را امام و راهنماى خويش قرار ده و به قضاوت و حكميّت آن راضى باش » . « 6 »
از ابوبكر روايت شده است كه در خطبهاى گفت : « اگر از سوى باطل ، جنگى بر اهل حق تحميل شد كه در اثر آن آثار از بين رفت و سنتها فراموش شد ، در اين صورت ملازم مساجد باشيد و از قرآن راهنمايى بخواهيد » . « 7 »
هامش
( 1 ) . اصول الحنفيه ؛ الشاشى ، ص 43 .
( 2 ) . اصول كافى ؛ كلينى ، ج 1 ، ص 55 .
( 3 ) . سنن دارمى ، ج 1 ، ص 146 .
( 4 ) . المصنف ، ج 6 ، ص 112 و جامع بيانالعلم ، ج 2 ، ص 42 و حياةالصحابة ، ج 3 ، ص 191 .
( 5 ) . حياةالصحابه ، ج 3 ، ص 197 و از كنزالعمال ؛ ابن عساكر ، ج 8 ، ص 87 .
( 6 ) . از حياةالصحابه ، ج 3 ، ص 576 و از حلية الاولياء ، ج 1 ، ص 253 .
( 7 ) . البيان و التبيين ، ج 2 ، ص 44 ؛ عيونالاخبار ، ابن قتيبه ، ج 2 ، ص 233 ؛ العقدالفريد ، ج 4 ، ص 60 .