در اين ميان سلمان فارسى « 1 » گفت : اى رسول خدا ، تعداد ما اندك است و نمىتوانيم به مدت طولانى در مقابل تعداد زياد مقاومت كنيم .
رسول اللّه صلى الله عليه و آله فرمود : پس چه كنيم ؟
سلمان گفت : خندقى را حفر مىكنيم كه بين ما و آنها حايل باشد . در آن صورت مىتوانيم به مدت زياد در برابر آنها مقاومت كنيم ؛ زيرا آنها نمىتوانند از تمام جهات به ما حمله كنند . ما عجمها به هنگامى كه در سرزمينهاى فارس مورد هجوم دشمن قرار مىگرفتيم ، خندق حفر مىكرديم تا از جاهاى معلومى جنگ بر پا شود . « 2 »
شيخ مفيد در ارشاد مىنويسد : هنگامى كه رسول اللّه صلى الله عليه و آله از حركت احزاب و تعداد زياد آنها مطلع شد ، به مشورت با ياران خود پرداخت . اتفاق نظر آنها بر اين بود كه در مدينه بمانند و با استفاده از امكانات و موانع دفاعى شهر به جنگ با دشمن بپردازند ، اما سلمان به آن حضرت صلى الله عليه و آله پيشنهاد كرد كه خندق حفر كنند . رسول الله صلى الله عليه و آله دستور حفر خندق را صادر كرد و خودش هم در آن به كار پرداخت . « 3 »
واقدى مىنويسد : هنگامى كه رسول اللّه صلى الله عليه و آله از حركت قريش مطلع شد ، مردم را جمع كرد و آنها را از جريان مطلع نموده و به تلاش و كوشش سفارش كرد و به آنها در صورت صبر و استقامت و پرهيزگارى وعدهء پيروزى داد و فرمود كه از خدا و رسولش اطاعت كنند .
آن حضرت صلى الله عليه و آله در مورد جنگها ، زياد به مشورت با اصحاب مىپرداخت و در مورد جنگ خندق هم با اصحاب به مشورت پرداخت .
سلمان گفت : اى رسول خدا ، هنگامى كه در سرزمين فارس مورد حمله قرار مىگرفتيم و از سوارههاى دشمن مىترسيديم ، خندقى در مقابل آنها مىكنديم . من پيشنهاد مىكنم كه دستور دهيد خندقى را حفر كنيم .
هامش
( 1 ) . طبرسى اين خبر را در مجمع البيان ، ج 8 ، ص 533 به صورت مختصر ذكر كرده و گفته است : جنگ خندق ، اوّلين جنگى بوده است كه سلمان در حالى كه آزاد شده بود ، در كنار نبى اكرم صلى الله عليه و آله در آن شركت داشت .
و در الدرجات الرفيعة ، ص 205 از شواهد النبوه آمده است : چون سلمان بَرده بود ، نتوانست در بدر و احد شركت كند تا اينكه در سال پنجم هجرى آزاد شد .
( 2 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 177 .
( 3 ) . ارشاد ، ج 1 ، ص 95 . و به مشورت با سلمان در اعلام الورى ، ج 1 ، ص 191 و مناقب آل ابىطالب ، ج 1 ، ص 197 و سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 235 و تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 50 و التنبيه والاشراف ، ص 216 اشاره شده است .