بايد گفت كه در بسيارى از اخبار مربوط به شكست يا عقبنشينى مسلمانان ، تصريح به صيحه يا فرياد نشده است ! اگر اين صيحه واقعيت داشته و ، يكى از عوامل مهم شكست مسلمانان بوده است ، پس چگونه بعضى از اخبار از اين علتِ مهم خالى است ؟ ! چنين به نظر مىرسد كه عدهاى براى توجيه فرار خود و كم اثر كردن نقش خالدبن وليد ، صيحهء ابليس را جعل كرده و قائل شدهاند كه رسول خدا صلى الله عليه و آله قبل از ديگران به بالاى كوه رفته است ؟ ! از همين رو ، محققان در سيره و مغازى به اين ظن و گمان باطل اعتماد نكردهاند . براى مثال ابن ابى الحديد آن را نياورده است . « 1 »
شهادت حمزه عليه السلام
از آنجا كه نام حمزه در روايات نيامده است ، فهميده مىشود كه او قبل از شكست مسلمانان ، در همان حملات اوليه به شهادت رسيده است . كشته شدن وى يكى از عوامل عقب نشينى مسلمانان و ايجاد جُرأت در مشركان بوده است ، از اين رو به شهادت وى اشاره مىكنيم .
ابن اسحاق با سندى از جعفر بن عمرو ضَمْرى از وحشى نقل مىكند : من غلام جُبير بن مُطْعِم بودم كه عمويش ، طُعَيمة بن عَدّى در جنگ بدر كشته شده بود . هنگامى كه قريش به سوى احُد روانه شدند ، وى به من گفت : اگر حمزه عموى محمّد را به جاى عمويم بكشى ، آزاد هستى .
من غلامى حبشى بودم كه حربه ( نيزه كوچك ) را به شيوهء حبشىها مىانداختم و بسيار كم به خطا مىرفت . در آن زمان به همراه قريش حركت كردم هنگامى كه از كنار هند دختر عُتبه مىگذشتم ، گفت : اى ابورَسْمه ، مرا شفا بده تا شفا بگيرى ! پس از درگيرى دو سپاه به دنبال حمزه مىگشتم تا اينكه او را ديدم كه مردم را از دمِ تيغ مىگذرانيد و كسى توان مقابله با او را نداشت ! من در پشت درختچهاى مخفى شدم تا او به من نزديكتر شود . در اين هنگام سِباع بن عبدالعزّى كه مادرش امّ أنمار كنيز شُريق بن أخنس ثقفى بود و دختران مكه را ختنه مىكرد . « 2 » به وى حمله كرد . حمزه فرياد زد : به سوى من بيا اى پسر ختنهكنندهء دختران ! و ضربهاى به سرِ او وارد كرد . در اين هنگام من حربه را چندين بار نشانه رفتم و وقتى كه از نشانهگيرى خود مطمئن شدم ، آن را پرتاب كردم كه به پايين شكم او اصابت كرد و
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 14 ، ص 244 - 245 .
( 2 ) . سيرهء ابن هشام ، ج 3 ، ص 74 - 75 .