بناى صفويه
ساخت بناى كنونى ضريح مطهر امام على ( ع ) به دهه پنجم و ششم قرن يازدهم هجرى برمىگردد . هر چند از ساخت اين بنا ، زمانى نگذشته است ، ولى همچنان اختلافى جزئى در نخستين كسى كه آن را آغاز نموده است ، وجود دارد . سيد محسن امين ، در كتاب « اعيان الشيعة » ، مىگويد :
ميان نجفىها مشهور است كه اين بنا ، متعلق به شاه عباس اول صفوى است و كسى كه به مهندسى و نظارت بر ساخت آن اقدام كرده است ، معمار مشهور ، شيخ بهايى است كه رنگ گنبد آن را تغيير داد و آن را سبزرنگ كرد ؛ بعد از آنكه سفيدرنگ بود . « 1 »
گويا سيد محسن امين اين نظريه را قبول نكرده است ؛ چراكه مؤلف كتاب « نزهة اهلالحرمين » ، از مؤلف كتاب « البحر المحيط » ، نقل كرده است كه آغاز بناى آن در سال 1047 ه . ق / 1637 م ، به دستور شاه عباس صفوى انجام گرفته است . كار بناى آن تا زمان وفات شاه صفى در سال 1052 ه . ق / 1642 م ، ادامه داشته است . آنگاه شاه عباس دوم ، آن بنا را تكميل كرد . ازاينرو بناى آن به شاه عباس نسبت داده شد . سيد محسن امين ، مطلب خود را در اينباره ، اينگونه به پايان مىرساند :
ضريح مقدس امام على ( ع ) ، در زمان شاه عباس اول بازسازى شد كه به مدت 72 سال متوالى حكومت كرد . پس از آن ، اشكالى به وجود آمد كه مستلزم بازسازى اين مكان مقدس در زمان نوه او ، شاه صفى گرديد و او ، صحن را توسعه داد و قسمتهايى را به آن اضافه كرد .
ظاهراً شاه عباس اول ، بناى موجود آن زمان را ترميم كرده است . اما اين ترميم ، باعث نشده است كه آن بنا به شكل كنونىاش در بيايد ؛ چراكه آن ترميم ، مربوط به بنايى بوده است كه در آن روزگار وجود داشته است . « 2 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : اعيان الشيعه ، ج 5 ، ص 538 .
( 2 ) . ر . ك : ماضي النجف و حاضرها ، جعفر محبوبه . به نقل از « ملحق روضة الصفا ، رضا ملى ، متخلص به هدايى ؛ موسوعة النجف الاشرف ، ج 2 ، ص 294 ؛ المنتظم الناصري ، صنيع الدوله ، ج 2 ، ص 179 .