نجف پس از وفات عضدالدوله
بررسى بازسازىهايى كه بعد از وفات عضدالدوله روى بناى او انجام گرفت يا بررسى دورههاى تاريخى عقبماندگى و شكوفايى نجف يا كاهش و افزايش جمعيت اين شهر ، براى ما درخور اهميت نيست . اما در اينجا ما به اختصار ، دو موضوع مهم را بررسى مىكنيم :
1 . مهاجرت شيخ طوسى به نجف و اثر آن مهاجرت در رشد علمى و آبادانى آن شهر ؛
2 . مطالعه مشاهدات مهم ابنبطوطه درباره شهر نجف و ضريح مطهر امام على ( ع ) ، به هنگام زيارت گذراى او در سال 726 ه . ق / 1325 م .
قبل از آنكه به اين دو موضوع بپردازم ، مىخواهم به اين نكته اشاره كنم كه بنده ، بيشتر از يكبار ، از تأثير تجمع مذهبى در جدايى انداختن بين ملتها صحبت كردهام و گفتهام كه مسلمانان در اين زمينه ، بدعتگذار نبودهاند ؛ چراكه ما مطالعات بسيارى درباره جنگهايى داشتهايم كه بين مذاهب مختلف مسيحى ، از كاتوليك گرفته تا پروتستان و ارتدوكس و ساير مذاهب ديگر آن ، اتفاق افتاده است ؛ بهگونهاى كه شخص كاتوليك نمىتواند با يك شخص پروتستانى ازدواج كند ؛ مگر در صورتى كه يكى از آن دو نفر ، مذهبش را به مذهب شخص ديگر تغيير دهد .
روى اختلافات مذهبى در عراق ، بهصورت وحشتناكى ، در مراحل مختلفى ، سرمايهگذارى مىشود و عراق در دورانهاى تاريخى مختلف ، از زمان شهادت اميرمؤمنان ( ع ) تا به امروز ، شاهد فراز و نشيبهاى فراوانى بوده است . گويا در سال 442 ه . ق / 1051 م ، در بغداد ، بين شيعه و سنى ، نزديكى و همگرايى اتفاق افتاد . به مناسبتهاى دينى ، همديگر را مىديدند و پژواك « حيّ علي خير العمل » ؛ « بشتاب به سوى بهترين كار » ، در گلدستههاى مساجد اهل سنت طنينانداز شد . در كرخ ، « فضايل الصحابة » خوانده مىشد و به مناسبتهاى مختلف ، با هم ، كربلا و نجف را زيارت