به مسجد منتهى مىگردد . چهار تا در دارد كه سر در آنها از نقره است » . « 1 »
سيد محسن امين ، اينگونه عبارت ابنبطوطه را توضيح مىدهد : « اين همان بنايى است كه عمران بن شاهين ، در زمان عضدالدوله ديلمى ، پس از بناى عضد الدوله ساخته است » . « 2 » به سختى مىتوان به اين نظريه اعتماد كرد ؛ چراكه عمران ابن شاهين ، در سال 369 ه . ق / 980 م ، از دنيا رفته است ؛ همانگونه كه نزد سيد محسن امين و قبل از او ، ابناثير ، ابنكثير و ديگران ، اين امر قطعى است . با وجود اين ، چگونه ممكن است كه عمران بن شاهين ، آن را بعد از بناى عضدالدوله ساخته باشد ، كه در سال 371 هجرى بناى آن انجام شده است ؟ !
اما درباره محمد الكوفى الغروى ، بايد گفت : او در كتاب ، « نزهة الغري » ، « 3 » درباره ايوان عمران بن شاهين ، روايت « فرحة الغري » را اينگونه تفسير مىكند :
در نزد مردم نجف ، اينگونه مشهور است كه اين مسجدى كه نزديك درِ طوسى است ، مسجد عمران بن شاهين مىباشد . همچنين گمان مىكنند همان ايوانى است كه عمران بن شاهين آن را بنا نموده است . اين مسئله ، بعيد به نظر مىرسد و غيرممكن است ؛ چراكه رواق از لحاظ لغت و عرف ، بهمعناى احاطه داشتن بر خانه است . برخى از آنها گمان كردهاند كه قسمتهايى از اين مسجد ، وارد صحن ضريح مطهر امام على ( ع ) شده است . پس اين مطلب كه آن بنا ، رواق ( ايوان ) باشد ، بر او صدق نمىكند . بلكه مسجد است به سبب شرايطى كه دارد و رواق ( ايوان ) با آن فرق مىكند . شايد اين مسجد را عدهاى از خاندان عمران ابن شاهين ، بنا كرده باشند و در نتيجه گذشت ساليان طولانى ، به مسجد عمران شهرت پيدا كرده باشد و البته خدا به اين مسئله آگاهتر است .
هامش
( 1 ) . اعيان الشيعة ، ج 5 ، ص 538 .
( 2 ) . ر . ك : همان ، ص 538 .
( 3 ) . ز . ك : نزهة الغري ، محمد الكوفي الغروي ، ج 2 ، صص 180 و 181 .