بناى عمر بن يحيى علوى
معلومات كافى يا دقيقى درباره اين بنا به دست نياوردهام . به احتمال زياد ، اين بنا به مقدار بازسازى و توسعه اندك ضريح مقدس امام على ( ع ) محدود مىشده است كه عمر بن يحيى ، طى دهه چهارم قرن چهارم هجرى ، به آن اقدام نموده است . ممكن است گنبد ضريح مطهر ، دچار خسارت يا ويرانى شده باشد كه او ، آن را ترميم يا بازسازى نموده باشد . همه معلوماتى كه درباره اين بنا به دست آوردهام ، از كتاب « مستدرك الوسائل » بوده است .
مورخان ، برپايى اين بنا را به قبل از سال 250 هجرى ، يعنى قبل از بناى محمد بن زيد داعى ، نسبت دادهاند ؛ چنانكه دكتر سعاد مىگويد :
دانشمند فرهيخته ، عمر بن يحيى كه مقيم كوفه بوده است ، به سومين بناى بارگاه اصلى اميرمؤمنان ( ع ) اقدام نموده است . نورى صاحب « مستدرك الوسائل » ، مىگويد : « عمربن يحيى مرقد جدش اميرمؤمنان ( ع ) را با حلالترين دارايىهايش بازسازى كرده است . ابن يحيى ، از اصحاب امام كاظم ، موسى ابن جعفر ( ع ) بوده است . در سال 250 ه . ق / 864 م ، به قتل رسيد . سر او در « قوصره » « 1 » گذاشته شد و به نزد خليفه عباسى ، المستعين برده شد » . « 2 »
پس از دكتر سعاد ، دكتر حسن الحكيم نيز دچار همان ابهام شده است . او نيز گفته است كه تاريخ ساخت اين بنا ، به قبل از بناى محمد بن زيد الداعى ، برمىگردد . او در كتاب « المفصل فى تاريخ النجف الاشرف » ، مىگويد :
اما در عصر بعد از متوكل عباسى ، زيارت قبر اميرمؤمنان ( ع ) براى مردم آزاد شد ؛ همانگونه كه قسمتهايى از ضريح مطهر امام على ( ع ) نيز كه ويران شده بود ، بازسازى گرديد . امير فاضل حجاج ، عمر بن يحيى بن حسين ، گنبد قبر جدش اميرمؤمنان ( ع ) را با حلالترين اموالش ساخت . اين گنبد
هامش
( 1 ) . ظرفى است كه از نى به منظور نگهدارى خرما و نظاير آن ساخته مى شده است . ( مترجم ) .
( 2 ) . ر . ك : مشهد الامام علي ، سعاد ماهر ، ج 2 ، ص 374 ؛ اعيان الشيعه ، ج 3 ، ص 537 ؛ مستدرك الوسائل ، ج 3 ، ص 435 .