خاندان حمدانى ، ابوالهيجاء ، انجام داده است ؛ همانگونه كه از گفتههاى ابن حوقل ، اصطخرى و ادريسى اينگونه برمىآيد . او در اين راه ، هزينههاى زيادى صرف كرد .
ميان شرقشناسان ، « كى لسترنج » ، در كتاب « بلدان الخلافة الشرقية » ، نيز اين بنا را به ابوالهيجاء نسبت داده است . او مىگويد :
ابوالهيجاء ، امير موصل ، در سال 292 ه . ق - 950 م بود . اما اين نخستين بارى نبود كه والى آنجا شده بود ، بلكه وى قبلًا نيز والى آنجا بود و در سال 301 هجرى ، از آنجا بر كنار شد . « 1 »
پس از آن سال ، او و فرزندش حسن و برادرانش ، بيشتر از يك بار ولايت آنجا را برعهده گرفتند . « 2 » اين خاندان به تشيع و دوستىشان با اهل بيت ( عليهم السلام ) مشهور بودهاند ؛ همانطورى كه ابنكثير « 3 » و ساير مورخان به اين مطلب ، اشاره كردهاند . ابنكثير در كتاب خود ، آن خاندان را بسيار ستوده است . به گمان او ، در آن خاندان ، به جز گرايش به تشيع ، موردى نيست كه باعث انتقاد و بدگويى از آنها شود .
سيد محسن الامين مىگويد :
برخى معاصران ، از مؤلف « خريدة العجائب » روايت كردهاند كه به هنگام سخن گفتن از كوفه ، چنين گفته است : « و در آنجا ، گنبد بزرگى است كه گفته مىشود قبر على بن ابىطالب ( ع ) است . اين گنبد ، از بناهاى ابوالعباس عبدالله بن حمدان ، در عصر حكومت عباسيان است . در « نزهةالجليس » ، اثر سيد عباس الموسوى العاملى المكى ، آمده است كه روى قبر آدم ، نوح و على ( عليهم السلام ) ، گنبد بزرگى بنا شده است . نخستين كسى كه اين گنبد را روى آنها بنا نمود ، عبدالله بن حمدان در عصر حكومت عباسيان بود . پس از او ، اين بناها را پادشاهان بعد از او ، بازسازى كردهاند . « 4 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : الكامل في التاريخ ، ابن اثير ، ج 8 ، ص 203 .
( 2 ) . ، ج 8 ، صص 76 - 580 .
( 3 ) . ر . ك : البداية و النهاية ، ج 11 ، ص 289 .
( 4 ) . ر . ك : اعيان الشيعه ، سيد محسن الامين ، ج 5 ، ص 538 .