ساخت بنا روى قبر مطهر اميرمؤمنان ( ع ) انجام مىگرفت ، حقوق خاصى را مقرر مىكرد . اما حقوقى را كه او تعيين كرد ، خيلى به طول نينجاميد ؛ زيرا در سال 287 ه . ق / 900 م ، يا 289 ه . ق / 902 م به شهادت رسيد . بعيد به نظر نمىرسد كه بناى او ، در آن محيط بيابانى كه آب و هواى بسيار نامساعدى داشت ، مدت زمان زيادى ، بر اثر بىتوجهى و قطع منابع مالى ، آسيبهايى ديده باشد .
تاريخ اين بنا ، با روايت على بن حسن الحجاج ، راوى داستان صندوق كه در سال 333 ه . ق / 945 م ، زنده بوده است ، هماهنگ مىباشد و براى تأييد آن بنا ، از داستان صندوق مذكور كمك گرفته مىشود . على بن حسن الحجاج ، هم صندوق و هم بناى محمد بن زيد الداعى را ديده است و ازاينروايت ، چنين برداشت مىشود كه متصديان بناى محمد بن زيد ، صندوق مذكور را در جاى خود گذاشتهاند ؛ چراكه راوى ، على بن حسن حجاج ، اگرچه راوى آن ، در نسبت دادن اين بنا به حسن بن زيد ، دچار اشتباه شده است ، مىگويد : « اين صندوق را كه اين روايتش است ، زيبا ديدهايم . اين موضوع ، قبل از بناى ديوارى بوده است كه حسن بن زيد ، اطراف آن را ساخته است » . « 1 »
در اين باره ترديد ندارم كه بعد از آنكه معتضد عباسى ، راهى را براى ارسال اموال بهصورت علنى باز كرد ، محمد بن زيد براى مجاوران ضريح مقدس امام على ( ع ) حقوقى را معين كرد كه مايه آرامش خاطر ساير علويان بود . شايد هم محمد بن زيد ، مجاوران ضريح مطهر را بر ديگران ، به سبب تحمل سختىهاى مجاورت در شرايط بسيار سخت محيطى ، ترجيح مىداد .
شايد نخستين جرقههاى پيدايش شهر نجف ، به اين دوران برگردد . شك ندارم آنچه باعث شد پيدايش اين شهر سرعت بگيرد ، شرايطى بوده است كه
هامش
( 1 ) . الفرحه ، ج 2 ، ص 137 .